Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Tazminat Rehberi (Şartları ve Miktar Hesabı)

Boşanma davası sürecinde eşler en çok maddi ve manevi tazminat taleplerinde uyuşmazlık yaşar. Çünkü evlilik birliğinin dağılması tarafların tüm yaşam düzenini kökünden sarsar. Ayrılık nedeniyle eşler hem maddi güçlerini hem de ruhsal dengelerini kaybeder. Ancak Türk Medeni Kanunu kusursuz veya daha az kusurlu tarafı korur. Nitekim kanun koyucu evliliğin yıkımında ağır kusuru bulunan eşe tazminat yükümlülüğü getirir. Bu nedenle boşanma davasında tazminat isteyen eşler, kusur oranlarını ve ispat araçlarını mahkemeye eksiksiz sunmalıdır.

Aile mahkemesi hakimi tazminat davalarında takdir yetkisini somut olaylara göre kullanır. Üstelik mahkeme eşlerin sosyal çevrelerini, gelir düzeylerini ve evlilikteki tutumlarını ayrıntılı şekilde araştırır. Dolayısıyla sürecin başından itibaren doğru adımları atmak gerekir. Çünkü hak kaybı yaşamamak adına uzman bir avukatla yol yürümek büyük avantaj sağlar. Konuyla ilgili tüm hukuki süreçler ve danışmanlık talepleriniz için Trabzon Boşanma Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Ayrıca yasal haklarınızı doğrudan Mevzuat Bilgi Sistemi üzerindeki Türk Medeni Kanunu metninden inceleyebilirsiniz.

Boşanmada Maddi Tazminat Nedir ve Şartları Nelerdir? (TMK m. 174/1)

Maddi tazminat, evliliğin boşanmayla bitmesi yüzünden eşin uğradığı ekonomik zararları karşılar. Nitekim Türk Medeni Kanunu m. 174/1 bu hakkı açık kurallara bağlar. Dolayısıyla davacının maddi tazminat alabilmesi için şu koşulları kanıtlaması şarttır:

• Kusursuz veya Daha Az Kusurlu Olmak: Tazminat isteyen taraf tamamen kusursuz olmalıdır. Şayet bir kusuru varsa bu kusur kesinlikle diğer eşin kusurundan daha hafif kalmalıdır.
• Mevcut veya Beklenen Menfaatlerin Yok Olması: Çünkü boşanma gerçekleştiğinde davacı eş geleceğe dönük maddi beklentilerini yitirir. Örneğin eşin sağladığı barınma imkanı, sağlık güvencesi veya miras hakkı tamamen biter.
• Hukuka Aykırı Kusurlu Davranış: Ancak karşı tarafın evlilik birliğinin temel görevlerini çiğnemesi gerekir. Örneğin şiddet, terk, ilgisizlik veya hakaret bu kusura açık birer örnektir.
• Uygun İlliyet Bağı: Bu nedenle davacı, uğradığı maddi kayıp ile boşanmaya yol açan olaylar arasındaki bağı ispatlamalıdır.

Boşanmada Manevi Tazminat Nedir ve Hangi Hallerde İstenir? (TMK m. 174/2)

Manevi tazminat, boşanmaya yol açan olaylar yüzünden kişilik hakları saldırıya uğrayan eşin acısını hafifletir. Çünkü kanun koyucu kişilik hakları zedelenen tarafa parasal bir tatmin sağlar. Yargıtay uygulamalarında şu eylemler açıkça manevi tazminat doğurur:

1. Zina (Aldatma) ve Sadakatsizlik

Eşlerden birinin üçüncü bir kişiyle duygusal veya cinsel ilişki kurması en ağır kusurdur. Çünkü zina fiili aldatılan eşin aile ve toplum önündeki saygınlığını zedeler. Dolayısıyla aldatan eş mahkemede yüksek miktarda manevi tazminat öder.

2. Fiziksel, Psikolojik ve Ekonomik Şiddet

Eşe tokat atmak, yaralamak veya darp uygulamak doğrudan manevi tazminat sebebidir. Bununla birlikte eşe sürekli bağırmak, aşağılamak ve korkutmak psikolojik şiddet oluşturur. Üstelik eşin parasını elinden almak veya eve gelir bırakmamak gibi eylemler de manevi zarar yaratır.

3. Güven Sarsıcı ve Küçük Düşürücü Hareketler

Eşten gizli borçlar yapmak veya kumar oynamak güven bağını koparır. Ayrıca ortak yaşamda eşi küçümsemek ve ailesine hakaret etmek manevi tazminat sorumluluğu getirir.

4. Birlikten Doğan Görevleri İhmal Etmek

Eşi sebepsiz yere evden kovmak veya eve aylarca gelmemek açık bir haksızlıktır. Nitekim Yargıtay evi terk eden eşin diğer tarafın kişilik haklarını çiğnediğini kabul eder.

Aldatan Eş Boşanma Davasında Tazminat Alabilir mi?

Hayır, alamaz. Çünkü aile mahkemeleri ve Yargıtay içtihatları aldatma eylemini evlilikteki tam kusur sayar. Dolayısıyla eşini aldatan kişi diğer taraftan hiçbir şekilde maddi veya manevi tazminat alamaz. Hatta mahkemeler aldatan tarafın tazminat taleplerini derhal reddeder. Üstelik aldatılan eş karşı tarafa dava açarak yüklü miktarda tazminat kazanır.

Eşit Kusur Halinde Mahkemeler Nasıl Karar Verir?

Boşanma davalarında taraflar çoğu zaman karşılıklı olarak birbirini suçlar. Ancak yargılama sonunda mahkeme iki tarafı da aynı oranda kusurlu bulabilir. Örneğin bir taraf eşine hakaret ederken diğer taraf eşine sürekli ilgisiz davranmış olabilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları doğrultusunda şu sonuçlar doğar:

• Eşit kusurlu eşler birbirine kesinlikle maddi tazminat ödemez.
• Ancak hakim eşit kusur durumunda taraflar lehine manevi tazminata da hükmetmez.
• Bununla birlikte mahkeme yalnızca şartları oluşmuşsa yoksulluğa düşecek taraf için nafaka bağlar.

Boşanmada Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?

Türk Medeni Kanunu tazminat hesabı için sabit bir matematiksel formül çizmez. Fakat aile mahkemesi hakimi miktarı tayin ederken hakkaniyet ilkesini esas alır. Mahkeme miktara hükmederken şu dört unsuru tartar:

1. Kusur Derecesi: Eylemin ağırlığı ve kusurun boyutu tazminat miktarını doğrudan yükseltir.
2. Sosyal ve Mali Durum: Ayrıca mahkeme kolluk kuvvetleri aracılığıyla tarafların gerçek gelirlerini araştırır. Eşlerin üzerindeki taşınmazları, araçları ve banka hesaplarını inceler.
3. Paranın Alım Gücü ve Enflasyon: Çünkü hakim ülkedeki ekonomik koşulları ve paranın satın alma gücünü gözetir.
4. Zenginleşme Yasağı: Sonuç olarak tazminat miktarı alacaklı tarafı sebepsiz zenginleştirmemelidir. Aynı şekilde borçlu tarafı da iflasa sürüklememelidir.

Tazminat Davasında İspat Araçları ve Delil Listesi

Boşanma davalarında iddiayı öne süren eş iddiasını somut delillerle ispatlamalıdır. Çünkü mahkemeler ispatsız soyut sözlere değer vermez. Uygulamada taraflar en çok şu yasal delilleri kullanır:

• Otel ve Uçak Kayıtları: Örneğin aldatma vakalarında üçüncü kişilerle ortak konaklama belgeleri kesin delil sunar.
• Banka Hesap Hareketleri: Üstelik gizli gelirleri veya üçüncü kişilere giden paraları banka kayıtları gösterir.
• Görgü Tanığı Anlatımları: Nitekim olayları bizzat gören akrabalar, komşular ve iş arkadaşları mahkemede ifade verir.
• Yazışmalar ve Sosyal Medya Paylaşımları: Ayrıca WhatsApp mesajları hukuka uygun elde edildiyse güçlü delil oluşturur.
• Darp Raporu ve Sağlık Belgeleri: Özellikle şiddet iddialarında hastane raporları davanın seyrini çözer.

Anlaşmalı Boşanmada Tazminat Maddeleri Nasıl Yazılır?

Anlaşmalı boşanma protokolü imzalayan eşler tazminat miktarını serbestçe kararlaştırır. Dolayısıyla eşler rakamı ve ödeme vadelerini protokole açıkça yazar. Ancak protokolde hata yapmamak gerekir:

• Tazminattan Feragat: Şayet protokole “Taraflar birbirlerinden tazminat istememektedir” yazarlarsa süreç biter. Çünkü mahkeme kararı kesinleştikten sonra taraflar bu haklarını geri isteyemez.
• Taksit ve Vade Belirleme: Ancak borçlu tazminatı taksitle ödeyecekse günleri açıkça yazmalıdır. Aksi halde gününde ödenmeyen taksitler için alacaklı taraf faiz işletir.

Boşanmadan Sonra Bağımsız Tazminat Davası Açılabilir mi?

Eşler boşanma davası sürerken tazminat istememiş olabilir. Fakat kanun bu durumdaki eşlere sonradan dava açma hakkı tanır. Dolayısıyla boşanma davası bitip karar kesinleştiğinde hak sahibi eş bağımsız bir dava açabilir.

Türk Medeni Kanunu m. 178 gereğince hak sahibi taraf kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde bu davayı açmalıdır. Çünkü bir yıllık süre hak düşürücüdür. Bu nedenle bir yıl geçtikten sonra mahkemeler davayı süre aşımı sebebiyle usulden reddeder.

Maddi ve Manevi Tazminat Nasıl Tahsil Edilir?

Borçlu eş mahkemenin hükmettiği tazminatı kendi rızasıyla ödemezse alacaklı taraf icraya başvurur. Nitekim alacaklı ilamlı icra takibi açarak borçluya karşı şu adımları atabilir:

• Alacaklı borçlunun maaşına haciz koyabilir,
• Ayrıca banka hesaplarına ve mevduatına bloke koydurabilir,
• Son olarak ev, arsa ve araç gibi mallarını icra yoluyla sattırabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tazminat için faiz işler mi?

Evet. Çünkü davacı dilekçesinde faiz talep etmişse mahkeme boşanma kararının kesinleştiği günden itibaren yasal faiz uygular.

Tazminat borcunu ödemeyen eş hapse girer mi?

Hayır. Çünkü Borçlar Kanunu kapsamında tazminat bir para borcudur. Dolayısıyla para borcunu ödememek hapis cezası doğurmaz. Ancak alacaklı taraf borçlunun tüm malvarlığına icra yoluyla el koyar.

Aldatan eşin sevgilisine tazminat davası açabilir miyim?

Hayır. Nitekim Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu kararı uyarınca aldatılan eş üçüncü kişiye dava açamaz. Bu nedenle davayı yalnızca aldatan eşe yöneltmek gerekir.

Hakim maddi tazminatı aylık taksite bağlar mı?

Evet. Hakim maddi tazminatı toptan verebileceği gibi aylık irat şeklinde ödenmesine de karar verebilir. Fakat manevi tazminatı borçlu her zaman peşin öder.