Boşanmada Nafaka Türleri ve Hesaplanması Rehberi (Şartları, Miktar ve Artırım)

Nafaka, boşanma sürecinde ve sonrasında ekonomik dengeyi korumak amacıyla kanunun getirdiği mali bir yükümlülüktür. Çünkü Türk Medeni Kanunu aile birliğinin dağılmasıyla zor duruma düşecek eşi ve müşterek çocukları korur. Dolayısıyla boşanma davalarının en temel uyuşmazlık alanlarından birini nafaka talepleri oluşturur. Nitekim mahkemeler tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını ayrıntılı biçimde inceler. Bu nedenle nafaka talep eden veya nafaka ödeme riskiyle karşılaşan taraflar yasal haklarını eksiksiz bilmelidir.

Nafaka davalarında doğru delilleri sunmak ve mali durumu eksiksiz belgelemek davanın sonucunu doğrudan belirler. Üstelik hak kaybı yaşamamak adına profesyonel bir hukuki destek almak büyük fayda sağlar. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi ve hukuki danışmanlık talepleriniz için Trabzon Boşanma Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Ayrıca kanuni dayanakları doğrudan Mevzuat Bilgi Sistemi üzerindeki Türk Medeni Kanunu maddelerinden takip edebilirsiniz.

Türk Hukukunda Dört Temel Nafaka Türü

Türk Medeni Kanunu boşanma davaları ve aile hukuku kapsamında dört farklı nafaka türü düzenler:

• Tedbir Nafakası (TMK m. 169): Boşanma davası devam ederken eşin ve çocukların geçinme masraflarını karşılayan geçici bir destektir.
• Yoksulluk Nafakası (TMK m. 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek kusursuz veya daha az kusurlu eşe bağlanan süresiz bir mali destektir.
• İştirak Nafakası (TMK m. 182): Velayeti almayan ebeveynin müşterek çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücüyle katılmasıdır.
• Yardım Nafakası (TMK m. 364): Boşanmayla doğrudan ilgili değildir. Nitekim yardım almadığı takdirde yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşlere açılan bir aile dayanışması davasıdır.

Tedbir Nafakası Şartları Nelerdir? (Dava Sırasında)

Tedbir nafakası davanın açıldığı tarihten itibaren geçerlilik kazanır. Bu aşamada aile mahkemesi hakimi kesinlikle kusur araştırması yapmaz. Çünkü kanun koyucu dava süresince tarafların ve çocukların temel ihtiyaçlardan mahrum kalmasını engeller.

Mahkeme tarafların mevcut gelir durumlarını zabıta araştırmasıyla öğrenir. Ardından hakim ekonomik gücü zayıf olan eş lehine aylık bir ödeme belirler. Ancak boşanma davası kesinleştiği anda tedbir nafakası kendiliğinden biter. Şayet mahkeme boşanma yönünde hüküm kurarsa tedbir nafakası yoksulluk veya iştirak nafakasına döner.

Yoksulluk Nafakası Kimlere Çıkar? (TMK m. 175)

Yoksulluk nafakası alabilmek için kanun belirli yasal koşulları zorunlu tutar. Nafaka isteyen tarafın şu şartları taşıması şarttır:

1. Ağır Kusurlu Olmamak: Nafaka isteyen eş tamamen kusursuz olmalıdır veya diğer eşe göre daha hafif kusurlu kalmalıdır. Dolayısıyla ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası alamaz. Eşit kusur halinde dahi yoksulluğa düşen eş bu nafakayı talep eder.
2. Yoksulluğa Düşme Tehlikesi: Boşanma yüzünden temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak duruma gelmek gerekir.
3. Mali Güç Dengesi: Mahkeme nafaka borçlusunun kazancını aşmayacak bir tutara hükmeder. Hakim borçluyu açlığa mahkum edecek miktarları reddeder.

İştirak Nafakası ve Müşterek Çocuğun Giderleri (TMK m. 182)

İştirak nafakası doğrudan müşterek çocuğun üstün menfaatlerini korur. Bu nafakada ebeveynlerin boşanmadaki kusur durumu hiçbir rol oynamaz. Çünkü çocukların bakım, beslenme ve eğitim masraflarını karşılamak anne ve babanın ortak görevidir.

Hakim çocuğun yaşını, okul harcamalarını, sağlık masraflarını ve kurs giderlerini tek tek hesaplar. Velayeti alan ebeveyn diğer taraftan bu giderler için aylık nakit destek tahsil eder. İştirak nafakası kural olarak çocuk 18 yaşını doldurana kadar sürer. Şayet çocuk reşit olduktan sonra üniversiteye devam ederse bizzat dava açarak yardım nafakası talep eder.

Nafaka Miktarını Mahkeme Nasıl Hesaplar?

Türk Medeni Kanunu nafaka hesabı için önceden çizilmiş sabit bir tablo sunmaz. Aile mahkemesi hakimi somut dosya üzerinden şu ölçütleri tartar:

• Gerçek Kazanç Tespiti: Mahkeme emniyet araştırması, SGK kayıtları ve banka hesap hareketleri ile tarafların net gelirini tespit eder.
• Sabit Giderler ve Hayat Seviyesi: Kira sözleşmeleri, kredi kartı ekstreleri ve eşlerin alıştığı hayat seviyesi sonuca etki eder.
• Çocuğun Özel Harcamaları: Çocuğun okul taksiti, servis parası veya sürekli tedavi giderleri hesaba katılır.
• Enflasyon Şartları: Ülkedeki güncel fiyat artışları ve paranın alım gücü miktarı belirler.

Asgari Ücret Alan Eş Ne Kadar Nafaka Öder?

Uygulamada en çok merak edilen konu asgari ücretlilerin nafaka yükümlülüğüdür. Asgari ücretle çalışan bir kişinin nafaka borcundan kaçması mümkün değildir. Nitekim Yargıtay asgari ücret alan kişinin de çocuğun masraflarına katılmasını emreder.

Mahkemeler borçlunun ev kirasını ve bakmakla yükümlü olduğu diğer fertleri göz önünde tutar. Pratikte hakim asgari ücretli bir borçludan çocuk başına net gelirinin yaklaşık beşte birini iştirak nafakası olarak tayin eder. Borçlunun birden fazla çocuğu varsa hakim dengeyi gözeterek toplam ödemeyi takdir eder.

Nafaka Artırım Davası Nasıl Açılır?

Zaman içinde hayat pahalılığı artar veya çocuğun ihtiyaçları yaşla birlikte büyür. Aynı şekilde nafaka ödeyen tarafın geliri ve kariyeri de yükselebilir. Bu durumlarda nafaka alacaklısı aile mahkemesine dilekçe vererek Nafaka Artırım Davası açar.

Davacı artış isterken TÜİK verilerini, çocuğun okul faturalarını ve güncel ekonomik şartları mahkemeye delil sunar. Mahkemeler çoğunlukla nafakanın her yıl ÜFE oranında otomatik artmasına karar verir. Böylece alacaklı eş her sene yeni bir dava açma külfetinden kurtulur.

Nafakanın İndirilmesi ve Kaldırılması Davası

Nafaka borçlusunun ekonomik dengesi zaman içinde sarsılabilir. Örneğin borçlu işten çıkabilir, iflas edebilir veya ağır bir kaza geçirebilir. Bu hallerde borçlu taraf aile mahkemesinde Nafaka İndirim Davası açar.

Borçlu gelir kaybını resmi belgelerle kanıtlamak zorundadır. Ancak borçlu kendi keyfiyle işi bırakırsa mahkeme indirim talebini reddeder. Hakim borçlunun mevcut ödeme gücünü yeniden ölçerek hakkaniyetli bir indirime hükmeder.

Yoksulluk Nafakası Hangi Hallerde Biter? (Sona Erme)

Kanun gereğince yoksulluk nafakası belirli olayların gerçekleşmesiyle kendiliğinden veya dava yoluyla tamamen kalkar:

• Alacaklının Yeniden Evlenmesi: Nafaka alan eş resmi nikah kıydığı gün nafaka hakkını anında kaybeder.
• Taraflardan Birinin Vefatı: Eşlerden biri öldüğü anda nafaka borcu son bulur, borç mirasçılara intikal etmez.
• Fiilen Evli Gibi Yaşama: Resmi nikah kıymadan bir başkasıyla karı-koca hayatı yaşayan eşin nafakasını mahkeme iptal eder.
• Yoksulluğun Bitmesi: Nafaka alan eşin düzenli ve yüksek gelirli bir iş bulması halinde karşı taraf nafakayı kaldırtır.
• Haysiyetsiz Hayat Tarzı: Toplumun ahlak kurallarına aykırı bir yaşam süren taraf nafaka alma hakkını yitirir.

Nafakayı Ödemeyen Borçlu Hapse Girer mi? (Tazyik Hapsi)

Nafaka alacağı kanunun özel yaptırımlarla güvenceye aldığı bir borçtur. İcra takibine rağmen borcunu ödemeyen taraf hakkında alacaklı vekili İcra Ceza Mahkemesi’ne şikayette bulunur.

Şikayet üzerine ceza hakimi borçluya 3 aya kadar tazyik hapsi verir. Borçlu son üç aya ait güncel nafaka borcunu nakit ödediği anda serbest kalır. Aksi halde borçlu cezaevine girer. Ancak hapis yatmak para borcunu bitirmez; ana para faiziyle birlikte işlemeye devam eder.

Geriye Dönük Nafaka Alacağını Tahsil Etme Yolu

Alacaklı elindeki mahkeme kararını icraya koymadığı takdirde geçmişe dönük alacaklarını sonradan talep eder. Borçlar Kanunu kapsamında nafaka alacakları için 10 yıllık zamanaşımı süresi işler.

Alacaklı icra müdürlüğü aracılığıyla borçlunun maaşından doğrudan kesinti yapar. Ayrıca geçmişe dönük borçlar için borçlunun arabasına, gayrimenkullerine ve bankadaki paralarına haciz koydurur.

Sıkça Sorulan Sorular

Erkek eş kadından nafaka isteyebilir mi?

Evet. Çünkü Türk Medeni Kanunu eşler arasında cinsiyet ayrımı yapmaz. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşen erkek eş kusuru daha azsa kadından yoksulluk nafakası talep eder.

Anlaşmalı boşanmada nafakadan vazgeçen sonradan dava açar mı?

Hayır. Anlaşmalı boşanma protokolünde nafakadan feragat eden eş boşanma kararından sonra bir daha yoksulluk nafakası isteyemez. Ancak reşit olmayan çocuk için iştirak nafakası her zaman talep görür.

İşsiz kalan kişinin nafakası otomatik silinir mi?

Hayır, silinmez. Borçlu mahkemede resmi bir indirim davası açıp lehe karar almadıkça icra takibi ve borç aynen sürer.