Evliliğin İptali Davası, Şartları ve Butlan Sebepleri (TMK 145-160)

Türk Medeni Kanunu kurallarına göre taraflar resmi nikâh memuru önünde evlenir. Çünkü nikâh memuru imzaları aldığı andan itibaren eşler arasında yasal evlilik bağı başlar. Ancak kimi zaman bu evlilik kanunun emredici sınırlarını açıkça çiğner. Nitekim kanun koyucu böylesi sakat evlilikleri sonradan mahkeme kararıyla sonlandırma hakkı verir. Hukuk dünyasında bu sürece evliliğin butlanı veya evliliğin iptali davası diyoruz. Güncel kanun maddelerini Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden her zaman inceleyebilirsiniz.

Evliliğin İptali ile Boşanma Arasındaki Temel Fark Nedir?

Vatandaşlar evliliğin iptali ile boşanma davasını günlük hayatta sıklıkla birbiriyle karıştırır. Oysa iki dava türü arasında çok belirgin farklar vardır:

• Boşanma Davası: Eşler öncelikle geçerli bir nikâh bağı kurarlar. Ancak ilerleyen süreçte ortaya çıkan sorunlar nedeniyle ayrılmak isterler. Örneğin aldatma, fiziksel şiddet veya şiddetli geçimsizlik boşanma davası sebebidir.
• Evliliğin İptali Davası: Nikâh akdi kuruluş anından itibaren kanuna aykırı doğar. Çünkü kurucu yasal unsurlarda en baştan beri eksiklik vardır. Dolayısıyla hâkim bu sakat bağı tamamen ortadan kaldırır.

Bununla birlikte mahkeme nihai iptal kararını verene kadar eşler resmi evli kalır. Bu sebeple taraflar karar gününe dek evliliğin tüm kanuni haklarını kullanırlar.

Evliliğin İptali Sebepleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu butlan hallerini iki ayrı grupta toplar. Bu durumları kanun mutlak butlan ve nisbi butlan olarak adlandırır.

1. Mutlak Butlan Sebepleri (TMK m. 145)

Mutlak butlan durumları doğrudan doğruya kamu düzenini bozar. Bu sebeple Cumhuriyet savcısı veya hak sahibi herkes bu davayı açar. Nitekim yasada sayılan mutlak butlan sebepleri şunlardır:

1. Eşlerden Birinin Nikâh Sırasında Evli Olması: Eşlerden biri eski resmi nikâhını henüz bitirmemiş olabilir. Çünkü hukuk düzenimiz birden fazla evliliği kesinlikle yasaklar. Dolayısıyla hâkim sonradan yapılan ikinci nikâhı hemen iptal eder.
2. Kalıcı Olarak Ayırt Etme Gücünden Yoksunluk: Evlenme töreninde kalıcı akıl zayıflığı taşıyan şahıs irade açıklayamaz. Bu nedenle mahkeme bu sakat evliliği mutlak butlanla bitirir.
3. Evliliği Engelleyen Ağır Akıl Hastalığı: Taraflardan biri resmi heyet raporuyla sabit bir akıl hastalığı taşıyabilir. Şayet uzman raporu evliliğe mani derse mahkeme evliliği geçersiz sayar.
4. Yasak Derecede Kan Hısımlığı: Kanun koyucu ana, baba, çocuk ve torun arasında nikâhı yasaklar. Ayrıca kardeşler birbiriyle evlilik yapamaz. Bununla birlikte amca, dayı, hala ve teyze öz yeğeniyle nikâh kıyamaz. Mahkeme böylesi akrabalıkları gördüğü anda evliliği doğrudan fesh eder.

2. Nisbi Butlan Sebepleri (TMK m. 148-151)

Nisbi butlan durumları kamu düzeninden ziyade tarafların bireysel haklarını korur. Dolayısıyla bu davayı yalnızca iradesi sakatlanan eş veya onun vasisi açar.

• Ayırt Etme Gücünden Geçici Yoksunluk (TMK m. 148): Tören saatinde ağır alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle aklını yitiren eş bu davayı açar.
• Hata (Yanılma) Hali (TMK m. 149): Eşlerden biri evlenmeyi hiç arzu etmediği halde imzayı atmış olabilir. Ayrıca eşinin asıl kimliğinde ya da temel vasıflarında büyük bir yanılgıya düşebilir.
• Hile (Aldatma) Hali (TMK m. 150): Diğer eş veya üçüncü bir şahıs kişiyi bilerek kandırıp nikâha ikna edebilir. Örneğin karşı taraf tehlikeli ve bulaşıcı bir derdini gizlerse hile gerçekleşir.
• Korkutma (Tehdit) Hali (TMK m. 151): Canına, sıhhatine veya ailesine yönelik ağır tehdit altında nikâh masasına oturan eş mahkemeden iptal ister.

Evliliğin İptali Davasında Hak Düşürücü Süreler

Dava açma süreleri dayandığınız kanuni gerekçeye göre farklılık taşır:

• Mutlak Butlan Süreleri: Kamu yararını ilgilendiren mutlak butlan davalarında kanun herhangi bir süre sınırı koymaz. Çünkü eşler evlilik devam ettiği müddetçe her zaman dava hakkını kullanır.
• Nisbi Butlan Süreleri (TMK m. 152): İptal hakkı, sakatlığı öğrendiğiniz veya korkunun ortadan kalktığı günden itibaren 6 ay içinde biter. Bununla birlikte resmi nikâh gününden itibaren 5 yıl geçince dava açma hakkı tamamen söner. Çünkü hâkim bu yasal süreleri kendiliğinden denetler.

Evliliğin İptali Kararının Hukuki Sonuçları

Hâkimin verdiği iptal ilamı kesinleştiğinde birtakım sonuçlar doğar:

1. Evliliğin Sona Ermesi: Mahkeme ilamı kesinleştiğinde evlilik geleceğe yönelik olarak tamamen biter. Dolayısıyla eşler boşanma nafakasını ve maddi tazminat haklarını talep ederler.
2. Çocukların Durumu (TMK m. 157): Hâkim evliliği iptal etse bile çocuklar evlilik içi çocuk unvanını korurlar. Bu sebeple mahkeme çocuklar için velayet ve iştirak nafakası takdir eder.
3. Mirasçılık Hakkı: Hüküm kesinleştiği anda eşler birbirine karşı miras hakkını tümüyle kaybederler.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Evliliğin butlanı davalarında görev doğrudan Aile Mahkemesine aittir. Aile Mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davayı Asliye Hukuk Mahkemesi inceler. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin resmi yerleşim yeri mahkemesidir.

Evliliğin İptali Dava Dilekçesi Örneği (Hile Sebebiyle)

NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ’NE

TRABZON

DAVACI : Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)

ADRES : … Ortahisar / TRABZON

VEKİLİ : Av. Ali Kemal ŞENGÜL

ADRES : Kemerkaya Mah. Maraş Cad. Kasımoğlu İş Mrk. K:2 No:19 Ortahisar / TRABZON

DAVALI : Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)

ADRES : … Ortahisar / TRABZON

KONU : TMK m. 150 gereğince hile sebebiyle evliliğin nisbi butlan ile iptali talebidir.

AÇIKLAMALAR :

1. Müvekkil ile davalı taraf … gününde resmi nikâh memuru huzurunda evlenmiştir.
2. Ancak davalı taraf, nikahtan önce var olan bulaşıcı ağır rahatsızlığını müvekkilden özellikle gizlemiştir.
3. Nitekim müvekkil bu acı durumu nikahtan sonra … tarihinde tesadüfen öğrenmiştir.
4. Çünkü karşı tarafın gerçeği gizlemesi kanun karşısında açık bir hile eylemidir.
5. Müvekkil bu hastalığı bilseydi davalıyla hiçbir surette evlilik yapmayacaktı.
6. Bu sebeple durumu öğrendiğimiz günden itibaren yasal 6 aylık hak düşürücü süre zarfında bu davayı açıyoruz.

HUKUKİ SEBEPLER : TMK m. 148-152, HMK ve ilgili mevzuat.

HUKUKİ DELİLLER : Nüfus aile kayıtları, uzman hekim raporları, tanık beyanları ve kanuni deliller.

SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda sunduğumuz gerekçelerle;

1. Taraflar arasındaki resmi evlilik akdini TMK m. 150 gereğince HİLE SEBEBİYLE İPTAL ETMENİZİ,
2. Yargılama masrafları ile vekalet ücretini davalı tarafa bırakmanızı vekaleten saygılarımla talep ederim. 24.09.2026

Davacı Vekili

Av. Ali Kemal ŞENGÜL

(İmza)

Evliliğin İptali Davalarında Hukuki Danışmanlık

Evliliğin butlanı süreçleri 6 aylık ve 5 yıllık kesin sürelere bağlıdır. Çünkü yanlış dava türü seçmek telafisi imkânsız hak kayıpları doğurur. Bu sebeple süreci güvenle yürütmek ve haklarınızı korumak için Trabzon boşanma avukatı kadromuzla iletişime geçebilirsiniz.