Evliyken (Boşanmadan) Çocuk Kaçırma Suçu ve Velayet Hakları (TCK m. 234 ve TMK m. 336)
Evlilik birliği sürerken anne ve baba velayet hakkını ortaklaşa kullanır. Çünkü Türk Medeni Kanunu gereğince evlilik devam ettiği müddetçe ortak velayet esastır. Ancak eşler arasındaki şiddetli geçimsizlikler bazen ebeveynlerden birinin çocuğu aniden kaçırmasına yol açar. Taraflardan biri diğer eşin rızasını almadan çocuğu başka bir şehre götürür. Kimi zaman da anne veya baba çocuğu tamamen gizleyerek diğer ebeveyne göstermez. Nitekim bu vahim eylem hem çocuğun psikolojisini hem de diğer ebeveynin haklarını zedeler. Dolayısıyla mağdur kalan eş hızlı ve etkili hukuki adımlar atmak zorundadır.
Boşanma davası açılmadan önceki çocuk kaçırma olayları ceza hukuku ve aile hukukunu birlikte ilgilendirir. Bu nedenle süreci doğru hukuki araçlarla yönetmek büyük önem taşır. Üstelik hak kaybını önlemek adına uzman bir avukatla yol yürümek gerekir. Konuyla ilgili tüm süreçler ve hukuki danışmanlık talepleriniz için Trabzon Boşanma Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca kanuni düzenlemeleri doğrudan Mevzuat Bilgi Sistemi üzerindeki Türk Medeni Kanunu maddelerinden takip edebilirsiniz.
Evlilik Sürerken Ortak Velayet İlkesi (TMK m. 336)
Türk Medeni Kanunu m. 336 velayet konusunu açıkça düzenler. Resmi nikah devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte icra eder:
Ebeveynlerden birinin velayet hakkı diğerinden asla üstün değildir.
Taraflar çocuğun eğitimi, ikameti ve bakımı konusunda birlikte karar verir.
Eşlerden biri tek başına çocuğun yaşadığı şehri keyfi olarak değiştiremez.
Mahkeme boşanma davası olmadan velayeti kural olarak tek bir tarafa bırakmaz.
Ancak eşler fiilen ayrı yaşıyorsa hakim çocuğun menfaati için geçici velayet tedbiri alır.
Eşin Çocuğu Kaçırması Türk Ceza Kanunu Kapsamında Suç mudur? (TCK m. 234)
Uygulamada en çok merak edilen konu çocuğun kendi öz anne veya babası tarafından kaçırılmasıdır. Türk Ceza Kanunu m. 234 Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması suçunu düzenler:
Kanun metnine göre velayet yetkisi elinden alınmamış ebeveynin çocuğu yanında tutması doğrudan bu suçu oluşturmaz. Çünkü henüz ortada kesinleşmiş bir mahkeme kararı yoktur. Dolayısıyla savcılıklar boşanma kararı çıkmadan önceki kaçırma şikayetlerine çoğunlukla takipsizlik kararı verir.
Ancak bu durum kaçıran tarafın tamamen cezasız kalacağı anlamına gelmez. Şayet eş çocuğu tehditle, cebirle veya hileyle kaçırırsa TCK m. 109 kapsamında Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma suçu oluşur. Bu sebeple eylemin şekli ve uygulanan baskı cezai sorumluluğu doğrudan belirler.
Çocuğu Kaçırılan Eşin Atması Gereken Acil Hukuki Adımlar
Eşi çocuğu kaçıran taraf panik yapmadan derhal şu yasal yollara başvurmalıdır:
1. Aile Mahkemesinde Tedbir Davası Açmak (TMK m. 169 ve m. 197)
Mağdur ebeveyn derhal Aile Mahkemesi’ne başvurarak ayrı yaşama hakkı talep eder. Mahkemeden çocuğun geçici velayetini kendisi adına ister. Hakim çocuğun üstün menfaatini gözeterek geçici velayeti verir ve diğer eşin çocuğu derhal teslim etmesine hükmeder.
2. Çekişmeli Boşanma Davası Açmak
Eş boşanma davası açarak dava dilekçesinde geçici velayet tedbiri talep eder. Mahkeme ilk tensip zaptıyla birlikte geçici velayeti karara bağlar.
3. Çocuğun İadesi İçin İcra Dairesine Başvurmak
Hakim geçici velayet kararı verdiği anda mağdur eş icra dairesine gider. İcra memurları, uzman pedagog ve polis eşliğinde çocuğu kaçıran taraftan teslim alır.
4. Kolluk Kuvvetlerine Kayıp Başvurusunda Bulunmak
Eş çocuğun nerede olduğunu gizliyorsa diğer taraf derhal emniyete ve savcılığa kayıp ihbarı yapar. Polis ekipleri çocuğun bulunduğu adresi sistem üzerinden hızla tespit eder.
Çocuğu Kaçıran Tarafın Boşanma Davasındaki Kusur Durumu
Boşanma davası açıldığında hakim tarafların geçmişteki eylemlerini kusur tespitinde değerlendirir. Yargıtay çocuk kaçırma eylemini çok ağır bir kusur sayar:
Eş çocuğu kaçırarak diğer tarafın ebeveynlik bağını zorla koparmıştır.
Mahkeme çocuğu kaçıran tarafı boşanmada tam kusurlu kabul eder.
Kaçıran eş diğer tarafa yüklü miktarda maddi ve manevi tazminat öder.
Üstelik bu eylem mahkemenin asıl velayeti kaçıran tarafa vermesini büyük ölçüde engeller.
Çocuğu Yurt Dışına Kaçırma Tehlikesine Karşı Yurt Dışı Çıkış Yasağı
Eşlerden birinin yabancı ülke vatandaşı olması veya yurt dışında yaşaması büyük risk taşır. Kaçıran eş çocuğu ülke dışına çıkarmaya kalkışabilir:
Mağdur taraf zaman kaybetmeden aile mahkemesine dilekçe sunar. Hakimden çocuk adına Yurt Dışına Çıkış Yasağı koymasını talep eder. Mahkeme bu tedbiri derhal sınır kapılarına ve havaalanı emniyetine bildirir. Sonuç olarak çocuğun pasaport kontrolünden geçişi anında engellenir.
Şayet çocuk çoktan yurt dışına kaçırıldıysa Lahey Sözleşmesi hükümleri devreye girer. Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk Genel Müdürlüğü kanalıyla çocuğun Türkiye’ye iadesi istenir.
Çocuğu Göstermeyen Eşe Karşı Hangi Tedbirler Uygulanır?
Mahkemenin belirlediği kişisel ilişki günlerinde çocuğu teslim etmeyen ebeveyn ağır yaptırımlarla karşılaşır:
İcra takibi yerine getirilmeyince mağdur taraf İcra Ceza Mahkemesi’ne şikayette bulunur.
Mahkeme çocuğu teslim etmeyen ebeveyne üç aya kadar tazyik hapsi cezası verir.
Ayrıca çocuğu sürekli kaçıran veya göstermeyen eş velayet hakkını tamamen kaybeder.
Çünkü Yargıtay çocuğu diğer ebeveynden haksız yere soğutan ebeveynin velayetini elinden alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşanmadan eşimin çocuğu alıp gitmesi suç mudur?
Ortak velayet sebebiyle doğrudan kaçırma suçu oluşmaz. Ancak zor kullanma veya tehdit varsa hürriyeti yoksun kılma suçu gündeme gelir.
Eşim çocuğu kaçırdı, ne zaman geri alabilirim?
Aile mahkemesinden tedbiren velayet kararı alırsanız çocuğu pedagog ve polis eşliğinde birkaç gün içinde teslim alabilirsiniz.
Polis çocuğu zorla alıp bana verir mi?
Hayır. Polis mahkeme kararı olmadan doğrudan müdahale etmez; mutlaka aile mahkemesinden geçici velayet kararı çıkarmanız gerekir.
Kaçırılan çocuk için nafaka bağlanır mı?
Evet. Mahkeme geçici velayeti kime verirse diğer eşin çocuk adına iştirak nafakası ödemesine de hükmeder.