Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (TCK 157 – 158 Nitelikli Dolandırıcılık)

Dolandırıcılık suçu, failin hileli eylemlerle bir kimseyi aldatmasıyla meydana gelir. Bu fiil sonucunda mağdurun zararına haksız menfaat temin edilir. Türk Ceza Kanunu malvarlığına yönelik bu suçu titizlikle düzenler. Kanun koyucu bu sayede mülkiyet hakkını ve kişilerin irade özgürlüğünü korur. TCK 157 temel şekli yaptırıma bağlarken, TCK 158 nitelikli halleri hükme bağlar. Öte yandan TCK 159 ise alacağın tahsili amacıyla işlenen fiilleri özel olarak ele alır.

Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte dolandırıcılık vakaları ciddi bir artış gösterdi. Özellikle araç satışında kapora tuzakları, sahte siteler ve telefon aramaları bu fiillerin başında gelir. Ceza yargılamalarında hak kaybı yaşamamak adına bir avukatla çalışmalısınız. Trabzon ve çevre illerdeki ceza dosyalarınız hakkında detaylı bilgiye Trabzon Ceza Avukatı sayfamız üzerinden ulaşabilirsiniz. Konuyla ilgili yasal düzenlemeleri doğrudan resmi Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden inceleyebilirsiniz.

Dolandırıcılık Suçunda Hileli Davranış Ne Anlama Gelmektedir?

Hile, dolandırıcılık suçunun en temel ve ayırt edici unsurudur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına göre bu kavram, muhatabı hataya düşüren kurnazca hareketleri ifade eder.

Buna karşın her yalan dolandırıcılık suçundaki hile boyutuna ulaşmaz. Şüphelinin sergilediği davranış basit bir yalandan ibaret kalmamalıdır. Eylem, mağdurun denetleme imkânını ortadan kaldıracak yoğunlukta bir kurgu içermelidir. Şayet mağdur basit bir kontrolle gerçeği öğrenebilecek durumdaysa, mahkemeler hile unsurunun oluşmadığı sonucuna varır.

Dolandırıcılık Suçunun Maddi ve Manevi Unsurları

Ceza kanunumuz dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için belirli somut şartların birlikte gerçekleşmesini arar:

• İcrai Hileli Eylem: İlk olarak şüpheli, muhatabı aldatmaya elverişli somut hareketler sergilemelidir.

• İrade Sakatlığı: Devamında uygulanan kurgu sonucunda muhatap gerçeği fark edemez ve rızası sakatlanır.

• Haksız Kazanç: Üçüncü şart gereğince karşı tarafın malvarlığı eksilmeli, eylemi yapan kişi ise haksız kazanç sağlamalıdır.

• Doğrudan Kast: Son olarak bu suç taksirle işlenemez; fail menfaat sağlamayı baştan itibaren hedeflemelidir.

Dolandırıcılık Suçunun Faili ve Mağduru Kimlerdir?

Herkes dolandırıcılık suçunun faili olabilir. Kanun metni bu suç için özel bir unvan aramaz.

Buna karşılık mağdur sıfatını kural olarak yalnızca gerçek kişiler kazanır. Şirketlerin veya vakıfların iradeleri bulunmadığından tüzel kişiler doğrudan aldatılamaz. Bununla birlikte şirketler yargılamada suçtan zarar gören taraf olarak yer alır. Nitekim aldatılan kişi ile malvarlığı zarara uğrayan kişinin aynı şahıs olması gerekmez.

Basit Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (TCK m.157)

Herhangi bir nitelikli araç kullanılmadan işlenen temel eylemler basit dolandırıcılığı oluşturur. TCK 157. maddesi uyarınca hakim, faile 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verir. Yargılama makamı ayrıca beş bin güne kadar adli para cezasına hükmeder.

Bu tip temel uyuşmazlıklarda yargılama görevi Asliye Ceza Mahkemesine aittir.

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezayı Artıran Haller (TCK m.158)

TCK 158. maddesi suçun kamu kurumları veya teknolojik araçlar kullanılarak işlenmesini nitelikli hal kabul eder. Kanun koyucu bu durumlar için hapis cezasını 3 yıldan 10 yıla kadar belirlemiştir. Söz konusu nitelikli haller şunlardır:

1. Dini İnanç ve Duyguların İstismar Edilmesi Suretiyle (TCK 158/1-a)

Fail, toplumun veya muhatabın dini inançlarını aldatma aracı olarak kullanır. Örneğin muska yazma veya sahte bağış toplama vaatleriyle haksız kazanç sağlamak bu kapsama girer.

2. Kişinin İçinde Bulunduğu Zor Şartlardan Yararlanarak (TCK 158/1-b)

Hastalık, yangın, kaza veya deprem geçiren vatandaşların çaresizliğinden faydalanarak hile yapmak bu fıkrayı ihlal eder.

3. Kişinin Algılama Yeteneğinin Zayıflığından Yararlanarak (TCK 158/1-c)

Şüpheli, muhatabın yaş küçüklüğünden veya akıl zayıflığından istifade eder. Şayet mağdurun algılama yeteneği tamamen yoksa eylem hırsızlık suçunu meydana getirir.

4. Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Araç Olarak Kullanılmasıyla (TCK 158/1-d)

Fail, resmi kurumların kimliğini veya mühürlü belgelerini kullanarak muhatabı aldatır. Sahte icra evrakı göstermek bu bendin somut örneğidir.

5. Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Zararına Olarak İşlenmesi (TCK 158/1-e)

Şüpheli, kamu bütçesine doğrudan mali zarar verir. Örneğin devlete sahte reçete fatura etmek veya hileyle yetim aylığı bağlatmak kamu aleyhine zarara yol açar.

6. Bilişim Sistemlerinin veya Bankaların Araç Olarak Kullanılması (TCK 158/1-f)

İnternet siteleri, sahte ödeme linkleri ve bankacılık sistemleri üzerinden hileli eylemler yürütülür. Kanun koyucu bu bent için özel bir alt sınır koymuştur: Hapis cezası 4 yıldan az olamaz. Mahkeme ayrıca sağlanan menfaatin en az iki katı tutarında adli para cezasına hükmeder.

7. Basın ve Yayın Araçlarının Sağladığı Kolaylıktan Yararlanarak (TCK 158/1-g)

Televizyon, radyo veya geniş kitlelere ulaşan yayın organlarıyla sahte reklam vererek haksız menfaat temin edilir.

8. Ticari Faaliyet Sırasında veya Şirket Yöneticilerinin Eylemleriyle (TCK 158/1-h)

Tacir veya şirket yöneticisi olan kişiler ticari faaliyetleri sırasında piyasaya güven aşılar. Devamında hileli eylemlerle haksız kazanç sağlarlar.

9. Serbest Meslek Sahibi Kişilerin Güveni Kötüye Kullanması (TCK 158/1-i)

Avukat, mimar, mühendis veya doktor gibi serbest meslek erbabının, mesleki unvanını aldatma amacıyla kullanması bu bendi oluşturur.

10. Kredi Kurumlarınca Açılmaması Gereken Krediyi Sağlamak (TCK 158/1-j)

Gerçeğe aykırı bordro veya sahte tapu kayıtları sunarak bankalardan haksız kredi onayı almak bu kapsamdadır.

11. Sigorta Bedelini Almak Maksadıyla Dolandırıcılık (TCK 158/1-k)

Tazminat almak amacıyla sigortalı aracı kasten yakmak veya sahte kaza tespit tutanağı tanzim etmek bu suçu oluşturur.

12. Kendisini Kamu Görevlisi Olarak Tanıtmak (TCK 158/1-L)

Şüpheli kendisini polis, savcı veya asker olarak tanıtır. Ardından “Hesabınız örgüte geçti” yalanıyla vatandaştan ziynet eşyası alır. Nitekim bu bentte de hapis cezası 4 yıldan az olamaz.

Kamu Görevlileriyle İlişkisi Olduğunu İddia Ederek Dolandırıcılık (TCK 158/2)

Fail, kamu görevlileri yanında hatırı sayıldığını iddia ederek muhataptan para toplar. Örneğin “Hakim tanıdığım var, tahliye kararı alırım” diyerek menfaat temin etmek TCK 158/2 kapsamına girer.

Dolandırıcılık Suçunun Örgüt veya Çok Sayıda Kişiyle İşlenmesi (TCK 158/3)

• Toplu İşlenmesi: Eylemi üç veya daha fazla kişi birlikte icra ederse hakim cezayı yarı oranında artırır.

• Örgütlü Gerçekleşmesi: Fiil bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde meydana gelirse mahkeme cezayı bir kat artırır.

Bir Hukuki İlişkiye Dayanan Alacağın Tahsili Amacıyla Dolandırıcılık (TCK m.159)

Taraflar arasındaki meşru bir borcu tahsil etmek amacıyla hileye başvurulursa ceza hafifler. Böyle bir halde mahkeme 6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası verir. İlgili eylemin soruşturulması doğrudan mağdurun şikayetine bağlıdır.

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri Uygulanması (TCK m.169)

Şirketlerin yararına haksız menfaat sağlandığı takdirde mahkeme güvenlik tedbirlerine başvurur. Yargıç, TCK 169 uyarınca faaliyet izninin iptaline veya müsadereye karar verir.

Dolandırıcılık Suçunda Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi (TCK m.168)

Sanığın mağdurun uğradığı maddi zararı tamamen tazmin etmesi durumunda mahkeme cezada ciddi indirimler uygular:

• Soruşturma Evresi: Savcı dava açmadan önce zarar tamamen ödenirse hakim cezayı üçte ikiye kadar indirir.

• Kovuşturma Evresi: Dava açıldıktan sonra fakat karardan önce ödeme yapılırsa mahkeme cezayı yarıya kadar indirir.

Kısmi ödeme yapılması halinde ceza indirimi uygulanabilmesi için şikayetçinin açık rızası aranır.

Suçun Takibi Şikayete Bağlı mıdır ve Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Kanundaki basit dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçları şikayete tabi değildir. Savcılıklar ihbar üzerine kendiliğinden soruşturma açar. Dolayısıyla mağdur şikayetinden vazgeçse bile kamu davası düşmez. Yalnızca TCK 159 şikayete tabidir ve 6 aylık süreye bağlanmıştır.

Süre bakımından basit dolandırıcılıkta dava zamanaşımı 8 yıldır. Nitelikli dosyalarda ise zamanaşımı süresi 15 yıl olarak işler.

Dolandırıcılık Suçunda Uzlaşma Hükümleri Uygulanır mı?

Temel basit dolandırıcılık (TCK 157) uzlaşma kapsamındadır. Savcılık dosyayı öncelikle uzlaştırmacıya gönderir. Taraflar anlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.

Buna karşın nitelikli dolandırıcılık (TCK 158) uzlaşma kapsamı dışındadır. Savcı doğrudan iddianame düzenler ve yargılama Ağır Ceza Mahkemesinde devam eder.

Dolandırıcılık Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?

Basit dolandırıcılık davalarına Asliye Ceza Mahkemesi bakar. Nitelikli dolandırıcılık yargılamalarını ise Ağır Ceza Mahkemesi yürütür.

Coğrafi yetki kural olarak paranın hesaba geçtiği veya teslim alındığı yer mahkemesine aittir. İnternet ve banka yoluyla işlenen suçlarda ise menfaatin çekildiği şube veya mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetki kazanır.

Dolandırıcılık Suçunda Yargıtay’ın Beraat Kriterleri

Yüksek Mahkeme kararlarına göre her ticari anlaşmazlık ceza sorumluluğu doğurmaz:

• Denetlenebilir Durumlar: Şayet muhatap basit bir incelemeyle gerçeği öğrenebilecek durumdaysa hile unsuru oluşmaz ve mahkeme beraat verir.

• Önceden Kast Şartı: Sanık baştan itibaren mağduru kandırma gayesiyle hareket etmemişse, sonradan borcunu ödeyememesi suç teşkil etmez.

• Somut Zarar Yokluğu: Fiil sonucunda mağdurun malvarlığında somut bir azalma meydana gelmemişse mahkeme beraate hükmeder.

Sıkça Sorulan Sorular

Dolandırıcılık suçunda mağdur parasını nasıl geri alır?

Mağdur, ceza davasında etkin pişmanlık kapsamında zararının ödenmesini talep edebilir. Ayrıca hukuk mahkemelerinde alacak davası açabilir veya doğrudan icra takibi başlatabilir.

Dolandırıcılık cezası adli para cezasına çevrilir mi?

Temel basit dolandırıcılıkta verilen kısa süreli hapis cezası şartları varsa adli para cezasına çevrilebilir. Ancak nitelikli hallerde cezanın alt sınırı yüksek başladığı için bu ceza adli para cezasına çevrilemez.

Dolandırıcılık suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) uygulanır mı?

Maddi zararın tamamen giderilmesi ve sanığın sabıkasız olması kaydıyla, netice cezanın 2 yıl veya altında kalması durumunda mahkeme HAGB kararı verebilir.

Hapis cezasının ne kadarını cezaevinde geçireceğinizi ve denetimli serbestlik tarihini öğrenmek için infaz hesaplama aracımızı kullanın.