Borçluya Satış Yetkisi (İİK 111/a): Haczedilen Malın Rızai Satışı

Borçluya satış yetkisi, haczedilen malın icra yoluyla satılmasını beklemek yerine borçlunun bu malı kendi bulduğu alıcıya satmasına imkân tanıyan bir yoldur. Uygulamada hukukçular bu yola “rızai satış” da der. İcra ve İflas Kanunu‘na 2021 yılında eklenen 111/a maddesi bu kurumu düzenler. Kısa cevap şudur: Borçlu, kıymet takdirinin kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra müdürlüğüne başvurur. Kıymet takdiri kesinleşince icra müdürü borçluya 15 günlük süre verir. Alıcı bu süre içinde belirlenen bedeli dosyaya yatırırsa icra mahkemesi satışı onaylar.

Bu yazıda borçluya satış yetkisinin şartlarını, asgari satış bedelinin nasıl hesaplandığını, sürecin adımlarını ve bu yolun borçlu ile alacaklı açısından sonuçlarını anlatıyoruz.

Borçluya Satış Yetkisi Neden Önemlidir?

İcra yoluyla yapılan satışlarda mallar çoğu zaman gerçek değerinin altında alıcı bulur. Özellikle taşınmaz ihalelerinde ilk ihalede alıcı çıkmazsa, ikinci ihalede mal, muhammen bedelin yarısına kadar düşük bir fiyata alıcı bulur. Bu durum hem borçlunun malını değerinin altında kaybetmesine hem de borcun tamamının kapanmamasına yol açar.

Borçluya satış yetkisi bu sorunu azaltmak için getirilmiştir. Borçlu, malını piyasa koşullarında tanıdığı bir alıcıya daha yüksek bir bedelle satar. Böylece borcun daha büyük bir kısmı kapanır, ihale süreci ve masrafları ortadan kalkar. Alacaklı da alacağına daha hızlı kavuşur.

Borçluya Satış Yetkisinin Şartları

Kanun bu yetkiyi belirli şartlara bağlar. Şartlardan biri eksik olursa icra mahkemesi satışı onaylamaz:

• Mal, icra takibi kapsamında haciz altında olmalıdır.
• Borçlu, kıymet takdirinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde talepte bulunmalıdır.
• Kıymet takdirinin kesinleşmiş olması gerekir.
• Alıcı, icra müdürünün verdiği on beş günlük süre içinde bedeli dosyaya yatırmalıdır.
• Satış bedeli kanunda belirtilen asgari tutarın altında olmamalıdır.

Borçlu kıymet takdirine itiraz etse bile yedi günlük süre işlemeye devam eder. Bu nedenle kıymet takdirine itiraz etmeyi düşünen borçlunun, satış yetkisi talebini de aynı süre içinde ayrıca icra dosyasına sunması gerekir. Kıymet takdiri henüz yapılmamışsa borçlu bunun yapılmasını da talep eder.

Asgari Satış Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Borçluya satış yetkisi kapsamında mal her fiyata satılamaz. Kanun, alacaklıları korumak için bir taban fiyat belirler. Satış bedeli aşağıdaki iki tutardan hangisi yüksekse ondan az olamaz:

• Malın muhammen kıymetinin yüzde doksanı
• Aynı malla güvence altına alınan ve satış isteyen alacaklıya göre öncelikli (rüçhanlı) alacakların toplamı

Ayrıca bu tutara o mal için o aşamaya kadar oluşan takip masrafları da eklenir. Örneğin kıymet takdiri 2.000.000 TL olan bir dairede, üzerinde 1.500.000 TL’lik öncelikli bir ipotek bulunduğunu varsayalım. Muhammen kıymetin yüzde doksanı 1.800.000 TL eder. Bu tutar ipotek alacağından yüksek olduğu için esas alınır. Takip masrafları da eklendiğinde alıcının ödemesi gereken asgari bedel ortaya çıkar.

Borçluya Satış Yetkisi Süreci Adım Adım

Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Borçlu, kıymet takdiri raporunun tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra müdürlüğüne dilekçe vererek satış yetkisi ister.
2. Kıymet takdiri kesinleştikten sonra icra müdürü cebri satış işlemlerini durdurur ve borçluya on beş günlük süre verir.
3. Borçlu bu süre içinde bir alıcı bulur ve alıcı belirlenen bedeli icra dosyasına yatırır.
4. İcra müdürü gerekli belgeleri toplar ve şartların gerçekleştiğini tespit ederse dosyayı icra mahkemesine gönderir.
5. İcra mahkemesi en geç on gün içinde dosya üzerinden inceleme yapar ve talebin kabulüne veya reddine kesin olarak karar verir.
6. Kabul kararıyla malın mülkiyeti alıcıya geçer, mal üzerindeki bütün hacizler kalkar ve devir teslim işlemleri tamamlanır.

Mahkeme talebi reddederse icra dairesi alıcının yatırdığı bedeli kendisine iade eder ve cebri satış süreci kaldığı yerden devam eder.

Kıymet Takdirine İtiraz ile Birlikte Değerlendirme

Borçlular çoğu zaman kıymet takdirinde belirlenen değeri düşük bulur. Bu durumda tebliğden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine kıymet takdirine itiraz eder. Ancak borçluya satış yetkisi talebi de aynı yedi günlük süreye tabidir. Dolayısıyla iki talebin aynı anda, ayrı dilekçelerle yapılması gerekir.

Bu iki yol birbirini tamamlar. Kıymet takdirine itiraz sonucunda mahkeme değeri yükseltirse, asgari satış bedeli de buna göre artar. Borçlu bu durumda alıcısıyla anlaştığı fiyatı yeni değere göre gözden geçirir. Bu nedenle alıcıyla erken aşamada ön görüşme yaparken, fiyatın kıymet takdirinin kesinleşmesine göre değişebileceğini açıkça belirtmek önemlidir.

Kıymet takdirine itiraz üzerine verilen icra mahkemesi kararı kesindir. Karar kesinleştiği anda icra müdürü on beş günlük süreyi başlatır. Bu yüzden borçlunun alıcısını itiraz süreci devam ederken hazır tutması gerekir.

Alacaklı Açısından Sonuçları

Borçluya satış yetkisi alacaklının haklarını ortadan kaldırmaz. Borçluya tanınan on beş günlük süre ile icra mahkemesi kararı arasındaki dönemde, alacaklı bakımından satış isteme süresi işlemez. Böylece alacaklı, bu süreç nedeniyle satış isteme hakkını kaybetmez.

Ayrıca asgari bedel kuralı, malın düşük fiyatla elden çıkarılmasını önler. Alacaklı açısından bu yol çoğu zaman ihaleden daha hızlı ve daha yüksek bir tahsilat imkânı sunar. Bununla birlikte alacaklı, satışın şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini takip etmeli ve gerekirse icra mahkemesine görüş sunmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Uygulamada borçlular bu yoldan yararlanırken bazı hatalar yapar:

• Yedi günlük süreyi kaçırmak: Süre kıymet takdirinin tebliğiyle başlar ve itiraz bu süreyi durdurmaz.
• Alıcıyı son güne bırakmak: On beş günlük süre kısadır. Alıcının finansmanını önceden hazırlaması gerekir.
• Bedeli eksik hesaplamak: Takip masraflarını hesaba katmamak, talebin reddine yol açar.
• Banka kredisiyle alım planlamak: Kredi onayı ve ekspertiz süreci çoğu zaman on beş günü aşar. Bu nedenle alıcının bedeli peşin ödeyebilecek durumda olması önemlidir.

Borçluya Satış Yetkisi Talep Dilekçesi Örneği

Borçlu bu talebi icra müdürlüğüne vereceği kısa bir dilekçeyle yapar. Aşağıdaki örneği kendi dosya bilgilerinize göre doldurabilirsiniz:

… İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ’NE
Dosya No: …/… Esas
Talep Eden (Borçlu): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres
Konu: İİK m. 111/a uyarınca rızai satış yetkisi verilmesi talebidir.

Açıklamalar: Müdürlüğünüzün yukarıda numarası yazılı dosyasında haczedilen … plakalı araç / … ada … parsel sayılı taşınmaz hakkında düzenlenen kıymet takdiri raporu tarafıma …/…/… tarihinde tebliğ edilmiştir. Mahcuz malın rızai satışı için tarafıma İİK m. 111/a uyarınca yetki verilmesini, kıymet takdirinin kesinleşmesinin ardından cebri satış işlemlerinin durdurularak tarafıma on beş günlük süre verilmesini talep ederim.

Tarih – İmza

Dilekçeyi kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine vermeniz ve verdiğiniz tarihi gösteren bir alındı almanız önemlidir. UYAP Vatandaş Portal üzerinden e-imza ile başvuru yapmak da mümkündür.

İİK 111/a Madde Metni

Kanun maddesinin ana hükümleri özetle şöyledir: Borçlu, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde haczedilen malının rızaen satışı için kendisine yetki verilmesini talep edebilir. İcra müdürü, kıymet takdirinin kesinleşmesinden sonra cebri satış işlemlerini durdurarak borçluya on beş günlük süre verir. Rızai satışta bedel, malın muhammen kıymetinin yüzde doksanı ile satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise ondan ve ayrıca takip masrafları toplamından az olamaz. Mahkeme, en geç on gün içinde dosya üzerinden talebin kabulüne veya reddine kesin olarak karar verir.

Sık Sorulan Sorular

Borçluya satış yetkisi taşınırlar için de geçerli mi?

Evet. Kanun haczedilen malları taşınır veya taşınmaz olarak ayırmaz. Araç, makine veya taşınmaz için aynı usul uygulanır.

Borçlu malı yakınına satabilir mi?

Kanunda alıcının kim olacağına dair bir yasak yoktur. Ancak satış bedelinin asgari tutarın altında olmaması ve bedelin gerçekten dosyaya yatırılması gerekir.

İcra mahkemesinin kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır. Mahkeme dosya üzerinden kesin olarak karar verir. Bu karara karşı kanun yoluna başvurulamaz.

Borçluya satış yetkisi ihaleyi tamamen durdurur mu?

İcra müdürü, kıymet takdiri kesinleştikten sonra cebri satış işlemlerini borçluya verilen on beş günlük süre boyunca durdurur. Alıcı bu süre içinde bedeli yatırmazsa ihale süreci kaldığı yerden devam eder. Bu nedenle satış yetkisi, ihaleyi kesin olarak ortadan kaldırmaz; borçluya yalnızca sınırlı bir fırsat tanır.

Trabzon’da İcra Takipleri İçin Hukuki Destek

Borçluya satış yetkisi, kısa süreler ve kesin kararlar içeren bir süreçtir. Bu nedenle başvurunun zamanında yapılması ve asgari bedelin doğru hesaplanması sonucu doğrudan belirler. Şengül Hukuk Bürosu, Trabzon ve çevresinde icra takipleri, haciz ve satış süreçlerinde hem borçlulara hem de alacaklılara destek sunar. Ayrıntılı bilgi için Trabzon icra avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Borca itiraz süreçleri için ise borç itiraz dilekçesi rehberimize göz atabilirsiniz.

Sorularınız için 0534 584 05 90 numaralı telefondan büromuza ulaşabilirsiniz.