Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçu ve Cezası

1. Suçun Oluşumu, Maddi ve Manevi Unsurları ile Tipik Davranışlar

Konut Dokunulmazlığının İhlali suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 116. maddesinin birinci fıkrası uyarınca suç, “Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır” şeklinde düzenlenmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.12.2023, E. 2022/183, K. 2023/675 ).

Yargıtay kararlarına göre suçun maddi ve manevi unsurları şu biçimde şekillenmektedir:

• Hareket Unsuru: Suç seçimlik hareketli bir yapıya sahiptir. Failin hak sahibinin rızasına aykırı şekilde konuta veya eklentisine girmesi ya da meşru bir rıza ile girdikten sonra çıkması istenmesine rağmen çıkmaması ile tamamlanır (Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 20.06.2016, E. 2015/31522, K. 2016/13593 ; Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 14.02.2022, E. 2021/6153, K. 2022/1478 ).
• Konut ve Eklenti Kavramı: Fiilin gerçekleştiği yerin bizzat konut veya konutun eklentisi vasfında olması zorunludur. Örneğin, etrafı tamamen çevrili olmayan ve kolayca girilebilen bir tarladaki keçi barınağında ikamet bulunmaması ve alanın konut eklentisi niteliği taşımaması hâlinde suçun unsurları oluşmaz (Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 25.02.2016, E. 2015/15715, K. 2016/3540 ). Suça konu yerin aidiyeti konusunda tereddüt bulunması hâlinde ise keşif yapılarak yerin hukuki niteliği belirlenmelidir (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 25.01.2022, E. 2021/5210, K. 2022/709 ).
• Rıza Unsuru ve Meşruiyet: Hak sahibinin rızası eylemi hukuka uygun kılar. Evin işleriyle ilgilenmesi amacıyla evin anahtarının verilmiş olması durumunda rıza var kabul edildiğinden suç oluşmaz (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 02.06.2020, E. 2020/2061, K. 2020/4621 ). Konutun veya iş yerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanımı durumunda TCK m. 116/3 uyarınca: “Evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konutun veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda, bu kişilerden birinin rızası varsa, yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Ancak bunun için rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir.” (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 12.10.2020, E. 2016/16680, K. 2020/11158 ).
• Manevi Unsur: Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 20.06.2016 tarihli, E. 2015/31522, K. 2016/13593 sayılı kararında belirtildiği üzere suçun oluşması için genel kast yeterlidir; failin hangi saikle hareket ettiğinin suçun oluşumu açısından önemi bulunmamaktadır. Failin, rızaya aykırı olduğunu bilerek başkasının konutuna girmesi kastın varlığı için kâfidir.

2. Temel ve Nitelikli Hâller ile Uygulanacak Cezalar

Konut dokunulmazlığının ihlali suçuna ilişkin yaptırımlar 5237 sayılı TCK’nın 116. ve 119. maddelerinde düzenlenmiştir:

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 20.12.2023 tarihli (E. 2022/183, K. 2023/675 ) kararında aktarıldığı üzere, TCK m. 116/2 uyarınca “Birinci fıkra kapsamına giren fiillerin, açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler dışında kalan iş yerleri ve eklentileri hakkında işlenmesi hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.” TCK m. 116/4 gereğince ise “Fiilin, cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle ya da gece vakti işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”

Sanığın mağduru ittirerek konuta girmesi eylemi, TCK m. 116/4 kapsamında cebir uygulamak suretiyle konut dokunulmazlığının ihlali suçunu oluşturmaktadır (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 16.09.2024, E. 2023/6843, K. 2024/9184 ). Sanık hakkında bu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyet kurulması hâlinde, TCK m. 53 uyarınca hak yoksunluklarının da kararda gözetilmesi gerekmektedir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 13.07.2017, E. 2014/38405, K. 2017/7696 ).

3. Şikâyet Usulü ve Dava Zamanaşımı Süreleri

A. Şikâyet Koşulu ve İstisnaları

5237 sayılı TCK m. 116/1 kapsamındaki temel suç tipi kural olarak soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı bir suçtur (Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 03.06.2020, E. 2019/7563, K. 2020/2430 ; Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 27.12.2023, E. 2023/10262, K. 2023/8919 ).

• Şikâyet Süresi: Mağdur veya şikâyet hakkına sahip kişi, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren 6 ay içinde bu hakkını kullanmalıdır (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 02.06.2020, E. 2020/2061, K. 2020/4621 ; Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 25.01.2022, E. 2021/5210, K. 2022/709 ). Mağdurun 6 aylık hak düşürücü sürede başvuruda bulunmaması hâlinde 5271 sayılı CMK m. 223/8 uyarınca kamu davasının düşmesine karar verilir (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 14.04.2025, E. 2023/2649, K. 2025/3784 ; Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 12.10.2020, E. 2016/16680, K. 2020/11158 ).
• Şikâyetten Vazgeçme: Mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi durumunda sanığa “vazgeçmeyi kabul edip etmediği sorularak neticesine göre hukuki durumunun tayin ve takdiri” gerekir (Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 25.09.2017, E. 2014/9035, K. 2017/4164 ; Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 11.04.2023, E. 2022/16295, K. 2023/2213 ).
• Şikâyet Aranmayan Durumlar:
  Cebir, Tehdit veya Gece Vakti (TCK m. 116/4): Eylemin gece vaktinde işlenmesi veya cebir/tehdit içermesi hâlinde takibi şikâyete bağlı değildir; şikâyetten vazgeçme kamu davasını düşürmez (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 28.01.2015, E. 2014/1337, K. 2015/1069 ; Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 03.02.2016, E. 2015/17495, K. 2016/1847 ; Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 10.03.2021, E. 2020/33238, K. 2021/5063 ).
  1. Hırsızlık Suçu ile Birlikte İşlenme (TCK m. 142/4): TCK m. 142/4 uyarınca “5237 sayılı TCK’nın 142/4. maddesi gereğince suç tarihi itibariyle hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığını bozma suçunun işlenmesi halinde, bu suçtan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikayet aranmayacağı” hüküm altına alınmıştır (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 28.01.2015, E. 2014/1337, K. 2015/1069; Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 07.02.2022, E. 2021/6174, K. 2022/1044 ).
  2. Nitelikli Hâller (TCK m. 119): Suçun birden fazla kişiyle birlikte (TCK m. 119/1-c) veya silahla (TCK m. 119/1-a) işlenmesi durumunda şikâyet koşulu aranmaz (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 28.09.2021, E. 2021/3404, K. 2021/15322 ; Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 16.09.2024, E. 2023/6843, K. 2024/9184 ).

B. Dava Zamanaşımı Süreleri

TCK’nın 66. maddesi uyarınca ceza üst sınırları dikkate alınarak zamanaşımı süreleri uygulanır:

• Olağan Zamanaşımı (Yetişkinler): TCK m. 116/1 ve 116/4 maddelerinde öngörülen hapis cezalarının üst sınırına göre TCK m. 66/1-e uyarınca asli dava zamanaşımı süresi 8 yıldır (Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 10.06.2024, E. 2021/14517, K. 2024/5783 ; Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 25.11.2025, E. 2025/12292, K. 2025/20901 ). Zamanaşımının gerçekleşmesi durumunda 5271 sayılı CMK m. 223/8 gereğince düşme kararı verilir.
• Yaş Küçüklüğü Hâlinde Zamanaşımı: Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş olup da 18 yaşını doldurmamış suça sürüklenen çocuklar bakımından zamanaşımı süresi TCK m. 66/2 uyarınca üçte iki oranında indirilir. Nitelikli konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m. 116/1, 119/1-c, 31/3) bakımından bu süre 5 yıl 4 aydır (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 09.12.2021, E. 2021/3499, K. 2021/19204 ).

4. Yargı Uygulamasında Öne Çıkan Ölçütler

Yargıtay içtihatlarında konut dokunulmazlığının ihlali suçuna ilişkin öne çıkan değerlendirme kriterleri şunlardır:

Hukuki İhtilaf Ayrımı: Taraflar arasında mülkiyet, kullanım hakkı veya taşınmaza dair hukuki bir uyuşmazlığın bulunması ve eylemin bu hukuki zemin çerçevesinde gerçekleşmesi durumunda suç kastı oluşmaz; “sanıkların eylemlerinin konut dokunulmazlığını bozma suçunu da oluşturmayıp, hukuki ihtilaf niteliğinde bulunduğu ve bu itibarla sanıkların beraatine karar verilmesi gerekirken” mahkûmiyet kurulması hukuka aykırıdır (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 28.09.2021, E. 2021/3404, K. 2021/15322 ).
1. Gece Vaktinin Belirlenmesi ve Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi: TCK m. 6/1-e gereği gece vakti; güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman dilimidir (Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 20.06.2016, E. 2015/31522, K. 2016/13593 ). Olay saatinin tereddütsüz belirlenememesi veya sınırda kalması durumunda şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği nitelikli hâl (TCK m. 116/4) uygulanamaz, eylem temel hâl (TCK m. 116/1) kapsamında değerlendirilir (Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 11.04.2023, E. 2022/16295, K. 2023/2213 ).
2. Şikâyet Hakkının Sahibi: Otel gibi konaklama yerlerinde şikâyet hakkı işletmeciye değil, odalarında konaklayan müşterilere aittir. Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 18.05.2016 tarihli (E. 2015/32466, K. 2016/10870 ) kararında “şikayet hakkının suça sürüklenen çocuğun odalarına girdiği otel müşterilerine ait olduğu” vurgulanmıştır.

5. Suçun Uzlaştırma Kurumu Karşısındaki Durumu

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendi uyarınca, TCK m. 116 kapsamındaki konut dokunulmazlığının ihlali suçu açıkça uzlaştırma kapsamına alınmıştır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.12.2023, E. 2022/183, K. 2023/675 ).

• Temel ve Nitelikli Hâllerin Durumu (TCK m. 116/1, 116/2, 116/4): Gündüzleyin veya gece vakti işlenen konut veya iş yeri dokunulmazlığının ihlali suçları (TCK m. 116/1, 116/2, 116/4) uzlaştırmaya tabidir (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 14.02.2022, E. 2021/6153, K. 2022/1478 ; Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 10.03.2021, E. 2020/33238, K. 2021/5063 ; Yargıtay 22. Ceza Dairesi, 25.05.2015, E. 2015/2107, K. 2015/1110 ). Mahkemece CMK m. 253 ve 254 hükümleri uyarınca uzlaştırma usulü işletilmeden mahkûmiyet verilmesi bozma nedenidir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 13.07.2017, E. 2014/38405, K. 2017/7696 ). Kovuşturma evresindeki uzlaşma prosedürü bakımından 5271 sayılı Kanun’un 254. maddesinin ikinci fıkrası 7531 sayılı Kanun (RG 14.11.2024) ile değiştirilmiş olup güncel metin gereği sanığın edimini def’aten yerine getirmesi hâlinde davanın düşmesine, edimin takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde durma kararı verilecektir.
• TCK m. 119 Düzenlemesi Kapsamındaki Nitelikli Hâller: Suçun TCK’nın 119. maddesinde öngörülen nitelikli hâllerle (örneğin silahla veya birden fazla kişiyle) birlikte işlenmesi durumunda uzlaştırma yoluna gidilemez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu hususu: “konut ya da iş yeri dokunulmazlığının ihlali suçunu da uzlaşma kapsamına alan kanun koyucu CMK’nın 253. maddesinin birinci fıkrasının (b-4) bendinde açıkça TCK’nın 116. maddesini göstermiş, buna karşın 119. maddesini ise göstermemiştir.” ve “Tercih edilen bu düzenleme şekli ile TCK’nın 119. maddesindeki hâllerin gerçekleşmesi durumunda konut veya iş yeri dokunulmazlığının ihlali suçunun uzlaşma kapsamında olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.” ifadeleriyle açıkça içtihat etmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.12.2023, E. 2022/183, K. 2023/675; Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 16.09.2024, E. 2023/6843, K. 2024/9184 ).

6. Suçun Teşebbüs Hâlleri

Konut dokunulmazlığının ihlali suçunda icra hareketleri doğrudan konuta veya eklentilerine girme yönündeki elverişli eylemlerle başlar. Failin elinde olmayan nedenlerle konutun veya eklentisinin sınırlarından içeriye girememesi durumunda fiil teşebbüs aşamasında kalır.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 03.12.2019 tarihli, E. 2018/4069, K. 2019/17085 sayılı kararında teşebbüs hâli açıkça somutlaştırılmıştır: Sanığın mağdurun yaralanmasına sebebiyet verecek şekilde cebir kullanmak suretiyle konuta girmeye çalışması ancak içeri girememesi biçimindeki eylemi, cebir kullanmak suretiyle konut dokunulmazlığının ihlali suçuna teşebbüs (TCK m. 116/4, m. 35) olarak nitelendirilmiştir. Bu nitelikteki eylemler şikâyete bağlı olmamakla birlikte uzlaştırma hükümleri kapsamında kalmaya devam etmektedir.

Karar Künyeleri Referans Tablosu