Vasi Tayini (Vesayet) Davası ve Şartları (TMK 404-408)
Türk Medeni Hukuku sisteminde vesayet müessesesi önemli bir kamusal kurumdur. Çünkü bu kurum, velayet altında bulunmayan küçükleri korur. Ayrıca kendi işlerini yönetemeyen ergin bireyleri de güvenceye alır. Kanun koyucu, bu kişilerin şahıs ve malvarlığı haklarını korumayı amaçlar. Özellikle ileri yaş, demans ve alzheimer gibi durumlar fiil ehliyetini zedeler. Bununla birlikte madde bağımlılığı ve savurganlık da kişiyi korunmaya muhtaç hale getirir. Bu nedenle adli makamlar hak kaybını önlemek adına yasal temsilci görevlendirir.
Vesayet davaları çekişmesiz yargı işleri arasında yer alır. Bu davalar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamındadır. Nitekim kamu düzenini doğrudan ilgilendiren süreçlerdir. Dolayısıyla hâkim, ilgililerin beyanlarıyla bağlı kalmaz. Mahkeme süreci resen araştırma ilkesi çerçevesinde bizzat yürütür. İlgili yasal mevzuat hükümlerine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Vasi Nedir ve Kimlere Vasi Atanır?
Vasi, vesayet makamı olan mahkemenin görevlendirdiği yasal temsilcidir. Bu temsilci, vesayet altındaki kişinin kişisel bakımını gözetir. Aynı zamanda sağlık ve barınma ihtiyaçlarını karşılar. Ayrıca kısıtlının malvarlığını özenle idare eder. Onu resmi dairelerde ve mahkemelerde temsil eder. Vasinin konumu basit bir vekillik ilişkisi değildir. Çünkü bu görev doğrudan adli denetime tabi resmi bir kamu görevidir.
Türk Medeni Kanunu’na göre mahkemeler iki ana grubu vesayet altına alır:
- Velayet Altında Bulunmayan Küçük Çocuklar (TMK m. 404): Anne ve babası vefat etmiş çocukları mahkeme vesayet altına alır. Ayrıca haklarında velayetin kaldırılması kararı bulunan küçükler de bu kapsama girer. Nüfus müdürlükleri durumu öğrendiğinde vesayet makamına derhal bildirim yapar.
- Kısıtlanan Ergin Bireyler (TMK m. 405-408): 18 yaşını dolduran kişiler ergin sayılır. Ancak kanunda sayılan sağlık veya davranış sorunları kısıtlama sebebidir. Çünkü bu kişiler kendi menfaatlerini koruyamaz. Dolayısıyla istismara açık hale gelirler. Bu nedenle mahkeme ilgili yetişkinleri vesayet altına alır.
Vasi olarak görev yapacak kişinin kanuni şartları taşıması gerekir. Bu kişinin mutlaka ergin olması şarttır. Ayrıca ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Bununla birlikte kısıtlı adayı ile arasında menfaat çatışması bulunmamalıdır. Mahkeme bu süreçte bedensel ve zihinsel yeterlilik arar.
Vasi Tayini Sebepleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu vesayet sebeplerini sınırlı olarak saymıştır. Bu nedenle hâkim, kanunda açıkça yer almayan bir gerekçeyle kısıtlama kararı veremez. Kıyas yoluyla fiil ehliyetini kısıtlayamaz.
1. Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı (TMK m. 405 ve Sağlık Kurulu Raporu)
Akıl hastalığı veya zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen kişileri mahkeme kısıtlar. Bakımı için sürekli yardıma muhtaç olan bireyleri de vesayet altına alır. Ayrıca başkalarının güvenliğini tehlikeye atanlar hakkında kısıtlama kararı verir. Uygulamada avukatlar en çok bu sebeple dava açar. Özellikle şizofreni, zihinsel gerilik ve demans bu kapsamdadır. Bunun yanında yaşlılıkta görülen alzheimer hastalığı da kısıtlama sebebidir.
- Resmi Sağlık Kurulu Raporunun Zorunluluğu (TMK m. 409/2): Akıl zayıflığı iddiasını tanık anlatımları tek başına ispatlayamaz. Çünkü aile üyelerinin beyanları yeterli delil oluşturmaz. Kanun koyucu bu konuda kesin bir şekil şartı aramıştır. Dolayısıyla mahkeme kısıtlı adayını tam teşekküllü devlet hastanesine sevk eder. Uzman hekimlerden oluşan heyet resmi Sağlık Kurulu Raporu düzenler. Bu raporda şahsın fiil ehliyetini kullanıp kullanamayacağı açıkça yazar. Nitekim rapor olmadan karar veren mahkemelerin hükmünü üst mahkeme bozar.
2. Savurganlık, Alkol veya Uyuşturucu Madde Bağımlılığı (TMK m. 406)
Savurganlık veya madde bağımlılığı kişiyi ve ailesini yoksulluğa düşürebilir. Ayrıca kötü yaşam tarzı sürmek veya malvarlığını kötü yönetmek kısıtlama sebebidir. Çünkü bu durumdaki kişiler sürekli bakıma muhtaç hale gelir.
- Maddi Zarar ve Yokluk Tehlikesi: Bir kimsenin yalnızca alkol alması kısıtlama sebebi oluşturmaz. Temel kıstas ekonomik çöküntü tehlikesidir. Bu davranışların aileyi darlığa düşürmesi şarttır. Örneğin kontrolsüz kumar alışkanlığı ve acele gayrimenkul satışları bu kapsama girer. Mahkeme banka kayıtlarını ve icra dosyalarını inceler. Bunun sonucunda ilgilinin bizzat savunmasını alarak kararını açıklar.
3. Özgürlüğü Bağlayıcı Ceza / Hapis Hali (TMK m. 407)
Bir yıl veya daha uzun süreli kesinleşmiş hapis cezası alan kişileri mahkeme kısıtlar. Burada mahkemenin takdir hakkı bulunmaz. Dolayısıyla sağlık raporu almaya gerek yoktur. Şartlar oluştuğunda vasi atamak yasal bir zorunluluktur.
- İnfaz Bildirimi: Mahkûmiyet kesinleştiğinde cezaevi idaresi durumu Sulh Hukuk Mahkemesine iletir. Mahkeme doğrudan hükümlüye vasi atar. Ancak tahliye ile birlikte kısıtlılık hali kendiliğinden sona erer.
4. Yaşlılık, Sakatlık veya Ağır Hastalık Sebebiyle Kendi İsteğiyle Vasi (TMK m. 408)
Yaşlılığı sebebiyle işlerini yönetemeyen erginler mahkemeden vasi isteyebilir. Ağır hastalığı olanlar da bu talepte bulunabilir. Ancak bu talep bizzat kişinin kendi iradesine dayanmalıdır.
- Rıza ve İrade Unsuru: Bu maddede temel şart ilgilinin açık rızasıdır. Dolayısıyla bir kimse çok yaşlı olsa dahi mahkeme onu zorla kısıtlayamaz. Akıl sağlığı yerinde olan kişiye istemediği halde vasi atayamaz. Hâkim ilgili şahsı duruşmada bizzat dinler. Kişi rıza göstermezse mahkeme davayı reddeder.
Vasi Tayini Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme (Sulh Hukuk)
Vesayet davalarında görev ve yetki kuralları kamu düzenindendir. Bu nedenle taraflar aralarında anlaşarak yetkili mahkemeyi değiştiremez:
- Görevli Mahkeme: Vesayet davalarında görevli yargı yeri Sulh Hukuk Mahkemesidir. Sulh Hukuk Mahkemesi vesayet makamı sıfatıyla hareket eder. Bu kararlara karşı yapılan itirazları ise denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesi inceler.
- Yetkili Mahkeme (TMK m. 411): Yetki, kısıtlanacak kişinin yerleşim yeri mahkemesine aittir. Mahkeme kişinin MERNİS ikametgâhını esas alır. Kısıtlı, yerleşim yerini mahkeme izni olmadan değiştiremez.
Vasinin Görevleri, Yetkileri ve Görevden Alınması Şartları
Vasi kararın kesinleşmesiyle derhal göreve başlar. Kanun vasinin yetkilerini sıkı denetim şartlarına bağlamıştır:
- Malvarlığının Defterinin Tutulması: Vasi göreve başlar başlamaz defter tutar. Taşınmazları, banka hesaplarını ve alacakları mahkemeye bildirir.
- Kişisel Bakım ve Temsil: Kısıtlının barınması ve tedavisi vasinin sorumluluğundadır. Vasi bu harcamaları kısıtlının kendi gelirlerinden yapar.
- İzne Tabi Hukuki İşlemler:
- Sulh Hukuk Mahkemesinin İznini Gerektiren İşler (TMK m. 462): Gayrimenkul alımı ve satımı için vasi mahkemeden izin alır. Dava açmak veya sulh olmak için de izin şarttır. Ayrıca bir yıldan uzun süreli kira sözleşmeleri izin gerektirir.
- Asliye Hukuk Mahkemesinin İznini Gerektiren İşler (TMK m. 463): Miras taksim sözleşmesi yapmak denetim makamının onayına tabidir. Mirastan feragat ve ticari işletme devri için de mahkeme onayı şarttır.
- Yıllık Hesap Raporu: Vasi her takvim yılı sonunda mahkemeye hesap verir. Gelir ve gider belgelerini dosyaya sunar.
- Vasinin Görevden Alınması (TMK m. 483): Görevini ihmal eden vasiden mahkeme görevi alır. Kısıtlının haklarına zarar veren vasiye el çektirir. Kısacası yetkisini kötüye kullanan kişileri vesayet makamı görevden uzaklaştırır.
Vasi Tayini Dava Dilekçesi Örneği
NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE
TRABZON
DAVACI (TALEP EDEN) : Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)
ADRES : … Ortahisar / TRABZON
VEKİLİ : Av. Ali Kemal ŞENGÜL
ADRES : Kemerkaya Mah. Maraş Cad. Kasımoğlu İş Mrk. K:2 No:19 Ortahisar / TRABZON
KISITLANMASI İSTENEN : Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)
ADRES : … Ortahisar / TRABZON
KONU : Akıl zayıflığı sebebiyle TMK m. 405 uyarınca vasi atanması talebidir.
AÇIKLAMALAR :
- Kısıtlanmasını talep ettiğimiz kişi müvekkilin öz babasıdır. Kendisi halihazırda ileri yaştadır. Nitekim uzun süredir demans ve alzheimer hastalığı ile mücadele etmektedir.
- Kısıtlı adayı günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılayamamaktadır. Çünkü zaman ve mekân algısını kaybetmiştir. Dolayısıyla fiil ehliyeti fiilen ortadan kalkmıştır. Bu sebeple malvarlığını yönetememektedir.
- İlgili şahsın irade zafiyeti mevcuttur. Bu nedenle üçüncü kişilerin istismar etme riski bulunmaktadır.
- Mahkemeniz kısıtlı adayını tam teşekküllü devlet hastanesine sevk etmelidir. TMK m. 409/2 gereğince resmi Sağlık Kurulu Raporu aldırmalıdır.
- Müvekkil babasının bakımını bizzat üstlenmiştir. TMK m. 414 gereğince kan bağı bulunan kişiler öncelik hakkına sahiptir. Dolayısıyla müvekkilin vasi olarak atanmasına yasal bir engel yoktur.
HUKUKİ SEBEPLER : Türk Medeni Kanunu m. 404-409 ve HMK hükümleri.
HUKUKİ DELİLLER : Nüfus kayıt tablosu, doktor raporları, Sağlık Kurulu Heyet Raporu ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
- Kısıtlanması talep edilen kişinin TMK m. 405 gereğince VESAYET ALTINA ALINMASINA,
- Müvekkilin kısıtlıya VASİ OLARAK ATANMASINA karar verilmesini vekaleten saygılarımla talep ederim. 24.09.2026
Davacı Vekili
Av. Ali Kemal ŞENGÜL
(İmza)
Vasi Tayini Davalarında Hukuki Danışmanlık ve Avukat Desteği
Vasi tayini davaları; sağlık kurulu heyet raporunun temini, kısıtlı adayının haklarının korunması ve mahkeme izin süreçlerinin eksiksiz yürütülmesi gereken hassas hukuki süreçlerdir. Dava sürecinde yapılacak usuli bir hata veya delil yetersizliği davanın reddine ya da hak kayıplarına yol açabilir. Vesayet ve kısıtlanma süreçlerinizde hak kaybı yaşamamak ve davanızı güvenle takip etmek adına büromuzla görüşebilir, randevu oluşturmak ve hukuki destek almak için Trabzon avukat kadromuzla iletişime geçebilirsiniz.