Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçu ve Cezası (TCK 116): Şikâyet, Uzlaştırma ve Yargıtay Kararları
Konut dokunulmazlığının ihlali suçu, bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine rızası olmadan girmek ya da rızayla girdikten sonra çıkmamaktır. Türk Ceza Kanunu madde 116 bu suçu düzenler ve temel hâl için 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörür. Fail eylemi cebir, tehdit kullanarak veya gece vakti işlerse ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapse çıkar. Ayrıca temel hâl şikâyete bağlıdır ve mağdur 6 ay içinde şikâyetini yapmalıdır. Bunun yanında suç, TCK 119’daki nitelikli hâller dışında uzlaştırma kapsamındadır. Eve hırsızlık amacıyla girilmesi hâlinde uygulanacak cezaları hırsızlık cezası yazımızda bulabilirsiniz.
Bu rehberde suçun unsurlarını, cezalarını, şikâyet ve uzlaştırma kurallarını, zamanaşımını ve Yargıtay’ın güncel kararlarındaki ölçütleri anlatıyoruz.
Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçunun Unsurları
TCK madde 116/1’e göre bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren ya da rızayla girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine cezalandırılır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu da 20.12.2023 tarihli kararında (E. 2022/183, K. 2023/675) suçun bu tanımını esas alır.
Hareket Unsuru
İlk olarak bu suç seçimlik hareketli bir suçtur. Fail ya hak sahibinin rızasına aykırı olarak konuta girer ya da rızayla girdikten sonra çıkması istendiği hâlde çıkmaz. Dolayısıyla iki hareketten biri suçun oluşması için yeterlidir (Yargıtay 18. CD, E. 2015/31522, K. 2016/13593; 6. CD, E. 2021/6153, K. 2022/1478).
Konut ve Eklenti Kavramı
Bununla birlikte eylemin gerçekleştiği yer mutlaka konut veya konutun eklentisi niteliğinde olmalıdır. Örneğin Yargıtay, etrafı çevrili olmayan ve kolayca girilen bir tarladaki keçi barınağını konut eklentisi kabul etmez. Bu yüzden oraya girmek suç oluşturmaz (Yargıtay 18. CD, E. 2015/15715, K. 2016/3540). Ancak yerin niteliği konusunda tereddüt varsa mahkeme keşif yapar ve yerin hukuki durumunu belirler (6. CD, E. 2021/5210, K. 2022/709).
Rıza ve Ortak Kullanım
Ayrıca hak sahibinin rızası eylemi hukuka uygun hâle getirir. Örneğin ev sahibi, evin işleriyle ilgilenmesi için birine anahtar bıraktıysa rıza vardır ve suç oluşmaz (Yargıtay 13. CD, E. 2020/2061, K. 2020/4621).
Konutu veya işyerini birden fazla kişi kullanıyorsa TCK 116/3 devreye girer. Bu durumda kullanıcılardan birinin rızası yeterlidir. Ancak rızanın meşru bir amaca yönelmesi gerekir (Yargıtay 4. CD, E. 2016/16680, K. 2020/11158).
Manevi Unsur
Bu suç, genel kastla oluşur. Bu nedenle failin hangi amaçla hareket ettiği suçun oluşmasını etkilemez. Örneğin fail, rızaya aykırı davrandığını bilerek başkasının konutuna girerse kast vardır (Yargıtay 18. CD, E. 2015/31522, K. 2016/13593).
Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçunun Cezası
Kanun, suçun işleniş biçimine göre farklı cezalar öngörür:
| Suçun görünüm şekli | Kanun maddesi | Ceza |
|---|---|---|
| Konut ve eklentilerine girme (temel hâl) | TCK 116/1 | 6 ay – 2 yıl hapis |
| İşyeri ve eklentilerine girme | TCK 116/2 | 6 ay – 1 yıl hapis veya adli para cezası |
| Cebir veya tehdit kullanarak işleme | TCK 116/4 | 1 – 3 yıl hapis |
| Gece vakti işleme | TCK 116/4 | 1 – 3 yıl hapis |
| Silahla veya birden fazla kişiyle işleme | TCK 119/1 | Mahkeme cezayı bir kat artırır |
Öte yandan işyeri hâli, açık bir rızaya gerek olmadan girilmesi mutat olan yerleri kapsamaz. Örneğin herkese açık bir mağazaya çalışma saatinde girmek suç oluşturmaz.
Uygulamada Yargıtay, mağduru iterek konuta giren sanığın eylemini cebir kullanarak konut dokunulmazlığının ihlali olarak değerlendirir (6. CD, 16.09.2024, E. 2023/6843, K. 2024/9184). Ayrıca mahkeme hapis cezasına hükmederse TCK 53’teki hak yoksunluklarını da kararda gösterir (2. CD, E. 2014/38405, K. 2017/7696). Hak yoksunluğunun ayrıntıları için TCK 53 rehberimize göz atabilirsiniz.
Şikâyet Şartı ve Süresi
TCK 116/1’deki temel hâl şikâyete bağlıdır. Bu nedenle mağdur, fiili ve faili öğrendiği günden itibaren 6 ay içinde şikâyetini yapmalıdır. Ancak mağdur bu süreyi kaçırırsa mahkeme CMK 223/8 uyarınca davanın düşmesine karar verir (Yargıtay 12. CD, 14.04.2025, E. 2023/2649, K. 2025/3784).
Diğer taraftan mağdur şikâyetinden vazgeçerse mahkeme sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediğini sorar. Sonuç olarak sanık kabul ederse dava düşer (Yargıtay 14. CD, E. 2014/9035, K. 2017/4164).
Şikâyet Aranmayan Hâller
Buna karşılık bazı durumlarda savcı, şikâyet olmadan da soruşturma yürütür. Bu durumlarda şikâyetten vazgeçmek davayı düşürmez:
- Cebir, tehdit veya gece vakti (TCK 116/4): Eylem bu yollardan biriyle gerçekleşirse kanun şikâyet aramaz (Yargıtay 2. CD, E. 2020/33238, K. 2021/5063).
- Hırsızlık amacıyla işleme (TCK 142/4): Fail konuta hırsızlık için girdiyse şikâyet şartı ortadan kalkar (6. CD, E. 2021/6174, K. 2022/1044).
- TCK 119’daki nitelikli hâller: Suç silahla veya birden fazla kişiyle birlikte gerçekleşirse kanun şikâyet aramaz (2. CD, E. 2021/3404, K. 2021/15322).
Şikâyet Hakkı Kime Aittir?
Genellikle şikâyet hakkı, konutu fiilen kullanan kişiye aittir. Örneğin otelde konaklayan müşterilerin odasına giren kişi hakkında şikâyet hakkı işletmeciye değil, odada kalan müşterilere aittir (Yargıtay 18. CD, E. 2015/32466, K. 2016/10870).
Konut Dokunulmazlığının İhlalinde Uzlaştırma
İlk olarak CMK madde 253/1-b-4, TCK 116’yı açıkça uzlaştırma kapsamına alır. Bu nedenle temel hâl, işyeri hâli ve gece vakti veya cebirle işlenen hâller uzlaştırmaya tabidir (Yargıtay 6. CD, E. 2021/6153, K. 2022/1478). Dolayısıyla mahkeme uzlaştırma yoluna gitmeden mahkûmiyet kararı verirse Yargıtay bu kararı bozar (2. CD, E. 2014/38405, K. 2017/7696).
Ancak suç TCK 119’daki nitelikli hâllerle gerçekleşirse uzlaştırma yolu kapanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kanun koyucunun CMK 253’te yalnızca TCK 116’yı gösterdiğini, 119. maddeyi ise göstermediğini vurgular. Bu yüzden silahla veya birden fazla kişiyle işlenen konut dokunulmazlığının ihlali uzlaştırma kapsamı dışında kalır (CGK, E. 2022/183, K. 2023/675).
Ayrıca 7531 sayılı Kanun, Kasım 2024’te CMK 254’ü değiştirdi. Güncel düzenlemeye göre sanık edimi bir defada yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir. Edim taksitliyse veya süreklilik taşıyorsa mahkeme durma kararı verir.
Dava Zamanaşımı
TCK madde 66/1-e uyarınca konut dokunulmazlığının ihlali suçunda dava zamanaşımı 8 yıldır (Yargıtay 9. CD, 10.06.2024, E. 2021/14517, K. 2024/5783). Sonuç olarak bu süre dolarsa mahkeme davanın düşmesine karar verir.
Ancak suçu 15 ile 18 yaş arasında işleyen çocuklar için zamanaşımı süresi TCK 66/2 uyarınca üçte iki oranında kısalır. Örneğin birden fazla kişiyle işlenen nitelikli hâlde bu süre 5 yıl 4 aydır (Yargıtay 6. CD, E. 2021/3499, K. 2021/19204).
Yargıtay Uygulamasında Öne Çıkan Ölçütler
Hukuki İhtilaf Varsa Suç Oluşmaz
Özellikle taraflar arasında mülkiyet veya kullanım hakkı konusunda gerçek bir hukuki uyuşmazlık varsa ve eylem bu uyuşmazlık çerçevesinde gerçekleştiyse suç kastı oluşmaz. Bu nedenle Yargıtay bu durumda sanıkların beraatine karar verilmesi gerektiğini belirtir (2. CD, E. 2021/3404, K. 2021/15322). Örneğin miras kalan evde hak iddia eden bir mirasçının eve girmesi çoğu zaman bu kapsama girer.
Gece Vaktinin Belirlenmesi
TCK 6/1-e’ye göre gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat önceye kadar süren zaman dilimidir. Ancak olay saati kesin olarak belirlenemezse mahkeme şüpheden sanık yararlanır ilkesini uygular. Bu durumda mahkeme nitelikli hâli değil, temel hâli esas alır (Yargıtay 9. CD, E. 2022/16295, K. 2023/2213).
Suça Teşebbüs
Genel olarak suçun icra hareketleri, konuta veya eklentisine girmeye yönelik elverişli davranışlarla başlar. Fakat fail elinde olmayan nedenlerle içeri giremezse suç teşebbüs aşamasında kalır. Yargıtay, mağduru yaralayacak şekilde cebir kullanarak konuta girmeye çalışan ancak içeri giremeyen sanığın eylemini cebirle konut dokunulmazlığının ihlaline teşebbüs olarak değerlendirdi (18. CD, E. 2018/4069, K. 2019/17085).
Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçunda Savunma
Bu suçta etkili bir savunma, özellikle şu noktalara odaklanır:
- Girilen yerin gerçekten konut veya eklenti niteliği taşıyıp taşımadığı
- Konut sahiplerinden birinin meşru bir rızasının bulunup bulunmadığı
- Taraflar arasında gerçek bir hukuki ihtilafın varlığı
- Olay saatinin gece vaktine girip girmediği
- Şikâyetin 6 aylık süre içinde yapılıp yapılmadığı
- Uzlaştırma imkânının kullanılıp kullanılmadığı
Trabzon’daki ceza davalarınızda savunmanız için Trabzon ceza avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Ayrıca benzer suçlar için tehdit suçu ve hakaret suçu rehberlerimize de göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Temel hâlde ceza 6 aydan 2 yıla kadar hapistir. Fail cebir, tehdit kullanır veya suçu gece işlerse ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapse çıkar. Silahla veya birden fazla kişiyle işlenirse ceza bir kat artar.
Temel hâl şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi 6 aydır. Ancak gece vakti, cebir veya tehditle, hırsızlık amacıyla ya da silahla işlenen hâllerde kanun şikâyet aramaz.
Evet. TCK 116’daki bütün hâller uzlaştırma kapsamındadır. Ancak suç silahla veya birden fazla kişiyle gerçekleşirse uzlaştırma yolu kapanır.
Eski eş artık konutun ortak kullanıcısı değilse ve konutta yaşayan kişinin rızası yoksa eve girmek bu suçu oluşturur.
Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Suçu 15 ile 18 yaş arasında işleyen çocuklar için bu süre kısalır.
Yazan: Av. Arb. Ali Kemal Şengül, Trabzon Barosu