Kamu Davası Nedir? Nasıl Açılır?

Kamu davası, yani kamu davası nedir sorusunun cevabı, bir suçun işlendiği iddiası üzerine Cumhuriyet savcısının devlet adına iddianame ile mahkemeye başvurmasıyla başlayan ceza davasıdır. Mahkeme bu davada sanığın suçu işleyip işlemediğini inceler ve gerekirse ceza verir. Davacı mağdur değil devlettir; mağdur isterse davaya katılan sıfatıyla katılır.

Polise şikâyette bulundunuz ve davayı kendinizin açtığını mı düşündünüz? Ya da şikâyetinizden vazgeçtiniz, ama dava hâlâ sürüyor mu? Bu soruların cevabı kamu davasının niteliğinde saklıdır. Kamu davası, iki taraf arasındaki bir uyuşmazlıktan çok, devletin suç karşısında yürüttüğü bir yargılamadır.

Bu rehber, kamu davasının ne olduğunu, kimin açtığını, nasıl ilerlediğini, hangi hâllerde düştüğünü ve hakkınızda dava açıldığında ne yapmanız gerektiğini Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Türk Ceza Kanunu (TCK) çerçevesinde anlatır. Sık sorulan soruların kısa cevaplarını sayfanın sonunda bulabilirsiniz.

Kamu Davası Nedir?

Kamu davası, devletin bir suç iddiası karşısında failin sorumluluğunu belirlemek için yürüttüğü yargılamadır. Ceza hukuku bir suçu yalnızca mağdura değil, topluma karşı da işlenmiş kabul eder. Bu yüzden suçu soruşturma ve dava konusu yapma görevini kanun devlete verir. Devlet bu görevi Cumhuriyet savcısı aracılığıyla yürütür.

Kamu Davasının Özellikleri

• Davacı devlettir. Savcı kamu adına hareket eder, mağdurun avukatı gibi davranmaz.
• Savcı davayı açar. Mağdur dava açamaz; yalnızca şikâyetçi olabilir veya davaya katılabilir.
• Kamu yararı esastır. Mahkeme tarafların anlaşmasına değil, maddi gerçeğe ulaşmaya çalışır.
• Taraflar davayı istedikleri an bitiremez. Kanun, davanın yalnızca belirli sebeplerle sona ermesine izin verir.
• Şüpheden sanık yararlanır. Mahkeme suçun işlendiğine dair kuşku bırakmayan delil bulamazsa sanığın lehine karar verir.

Kamu Davasının Amacı

Mahkeme önce olayın gerçekte nasıl yaşandığını araştırır. Ardından suçun sabit olup olmadığına karar verir. Suç sabitse failin kusuruna uygun cezayı belirler. Bu süreçte sanığın savunma hakkını korur ve adil yargılanma ilkesine uyar.

Kamu Davasını Kim Açar?

Kanun, kamu davasını açma görevini Cumhuriyet savcısına verir (CMK 170). Bu yetki yalnızca savcıya aittir. Polis, mağdur, hâkim veya başka bir kurum kamu davası açamaz. Mahkeme de iddia olmadan yargılama başlatmaz. Bu ilkeye ceza yargılamasının temel kuralı denir.

Savcılık kural olarak suçun işlendiği yerdeki Cumhuriyet başsavcılığıdır. Örneğin Trabzon’da işlenen bir suç için kamu davasını genellikle Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığı açar. Mağdur şikâyet dilekçesi verebilir, ancak iddianameyi savcı hazırlar.

Kamu Davası Nasıl Açılır?

Kamu davası şu adımlarla ilerler:

1. Savcılık suçtan haberdar olur. İhbar, şikâyet veya kolluk tutanağı bu haberi getirir. Savcı olayı kendiliğinden de öğrenebilir.
2. Savcı soruşturma başlatır. Cumhuriyet savcısı bir suçun işlendiği izlenimini veren durumu öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK 160).
3. Savcılık delil toplar. Şüphelinin, mağdurun ve tanıkların ifadesini alır. Bilirkişi raporu, kamera kaydı ve tıbbi rapor gibi delilleri dosyaya ekler.
4. Savcı karar verir. Deliller yeterli şüphe oluşturuyorsa iddianame düzenler (CMK 170). Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK 172).
5. Mahkeme iddianameyi inceler. Mahkeme iddianameyi onbeş gün içinde inceler ve kabul eder ya da eksiklik varsa iade eder (CMK 174).
6. Mahkeme iddianameyi kabul eder. Bu andan itibaren kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar.

İddianame Nedir?

İddianame, savcının sanığa yönelttiği suç isnadını anlatan yazılı belgedir. Savcı bu belgede şüphelinin kimliğini, isnat edilen suçu, suçun işlendiği yer ve zamanı, delilleri ve uygulanmasını istediği kanun maddelerini gösterir. Sanık iddianameyi tebliğ aldığında hakkındaki suçlamayı ayrıntılı olarak öğrenir. Bu yüzden iddianameyi dikkatle okumak savunmanın ilk adımıdır.

Mahkeme İddianameyi İade Edebilir mi?

Evet. Mahkeme iddianamede eksiklik veya şekil hatası görürse dosyayı savcılığa iade eder. Savcı eksikliği giderebilir ya da iade kararına itiraz edebilir. İade, davanın bittiği anlamına gelmez; yalnızca iddianamenin kanuna uygun hâle gelmesini sağlar.

Soruşturma ile Kovuşturma Arasındaki Fark

Kamu davası, soruşturma ile kovuşturma arasındaki geçişte açılır. İki evrenin farkı şöyledir:

Savcı Kamu Davası Açmazsa Ne Olur?

Savcı yeterli şüphe oluşturacak delil bulamazsa kovuşturmaya yer olmadığına (KYOK) karar verir. Bu kararda kamu davası açılmaz. Suçtan zarar gören kişi, kararın kendisine tebliğinden itibaren onbeş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK 173). Hâkimlik itirazı haklı bulursa savcılık iddianame düzenler. İtirazı reddederse karar kesinleşir. Yeni delil ortaya çıkarsa savcılık soruşturmayı yeniden yürütebilir.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (CMK 171)

Kanun, savcıya bazı hafif suçlarda belirli şartlarla kamu davasını açmayı erteleme yetkisi tanır. Savcı bu durumda şüpheliye bir deneme süresi verir. Şüpheli süre boyunca yeni bir suç işlemez ve getirilen yükümlülüklere uyarsa savcı kamu davası açmaz. Bu imkân yalnızca kanunda sayılan suçlarda ve şartlarda geçerlidir. Dosyanızda uygulanıp uygulanmadığını bir ceza avukatıyla değerlendirin.

Kamu Davası ve Şikâyet İlişkisi

Kamu davası her zaman şikâyete bağlı değildir. Suçlar bu açıdan iki gruba ayrılır: kendiliğinden soruşturulan suçlar ve şikâyete bağlı suçlar.

Şikâyet Süresi (TCK 73)

Mağdur, fiili ve failini öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyet etmelidir. Bu süre geçerse şikâyete bağlı suçlarda savcı dava açamaz. Bu yüzden şikâyete bağlı bir suçla karşılaşan kişi beklememeli, süreyi kaçırmadan başvurmalıdır.

Kamu Davasının Aşamaları (Kovuşturma Evresi)

Tensip ve Duruşma Hazırlığı

Mahkeme iddianameyi kabul ettikten sonra tensip yapar. Duruşma gününü belirler, sanığa ve tanıklara davetiye gönderir, eksik delilleri toplar. Sanık bu aşamada avukat tutabilir ve delil ya da tanık listesini mahkemeye sunabilir.

Duruşma

Duruşma genellikle şu sırayla ilerler:

1. Mahkeme sanığın kimliğini tespit eder.
2. Savcı iddianameyi okur veya özetler.
3. Sanık savunmasını yapar.
4. Mahkeme tanıkları dinler ve delilleri tartışır.
5. Savcı esas hakkında mütalaasını verir.
6. Sanık ve avukatı savunmalarını sunar.
7. Sanık son sözünü söyler.

Mahkemenin Verebileceği Kararlar

Mahkeme dosyanın sonunda şu kararlardan birini verir:

• Beraat: Mahkeme sanığın suçu işlemediğine veya suçun sabit olmadığına karar verir.
• Mahkûmiyet: Mahkeme sanığın suçu işlediğine karar verir ve ceza belirler.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): Mahkeme hükmü açıklamaz ve sanığa denetim süresi uygular. Ayrıntılar için HAGB nedir, şartları ve sonuçları yazımıza bakabilirsiniz.
• Ceza verilmesine yer olmadığı kararı: Mahkeme ceza sorumluluğunu kaldıran bir neden bulursa ceza vermez.
• Düşme kararı: Mahkeme dava şartı eksikse veya düşme sebebi gerçekleşmişse davayı düşürür.

Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz

Sanık, savcı ve katılan ilk derece mahkemesinin hükmüne karşı istinaf yoluna başvurabilir. İstinaf başvuru süresi kural olarak hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündür. İstinaf kararına karşı temyiz için süre ise kural olarak kararın tebliğinden itibaren onbeş gündür. Bu süreleri kaçıran taraf hak kaybı yaşar. Bu nedenle karar çıkar çıkmaz avukatınıza ulaşın.

Kamu Davasına Katılma (CMK 237)

Suçtan zarar gören mağdur, hüküm verilinceye kadar kamu davasına katılan sıfatıyla katılabilir. Katılan, davayı savcıyla birlikte yürütür. Delil sunar, tanık dinlenmesini ister, duruşmalara katılır ve hükme karşı kanun yoluna başvurur. Katılan davayı bir avukatla takip edebilir. Katılmak mağdur için zorunlu değildir, ancak mağdurun dosyadaki sesini güçlendirir.

Kamu Davası ile Şahsi (Hukuk) Dava Arasındaki Fark

Kamu davası ile hukuk davası sık sık karıştırılır. İkisinin temel farkları şunlardır:

Aynı olay hem ceza hem hukuk davasına konu olabilir. Örneğin bir trafik kazasında sürücü hakkında kamu davası açılırken, yaralanan kişi tazminat için ayrıca hukuk mahkemesine başvurabilir. İki mahkeme farklı yargılama kurallarıyla çalışır.

Kamu Davası Ne Zaman Düşer?

Mahkeme şu hâllerde kamu davasını düşürür:

• Failin ölümü
• Af
• Dava zamanaşımının dolması
• Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme
• Uzlaşmaya tabi suçlarda uzlaşmanın gerçekleşmesi
• HAGB’de denetim süresinin başarıyla tamamlanması
• Kanunun öngördüğü diğer hâller

Dava Zamanaşımı Süreleri (TCK 66)

Kanun, suçun ağırlığına göre bir dava zamanaşımı süresi koyar. Süre dolarsa mahkeme davayı düşürür:

Süre suçun işlendiği günden başlar. Kesilme ve durma sebepleri süreyi uzatabilir. Bu yüzden zamanaşımı hesabı karmaşıktır ve avukat desteği gerektirir.

Hakkınızda Kamu Davası Açıldıysa Ne Yapmalısınız?

1. İddianameyi ve tebligatı dikkatle okuyun. Suçlama, deliller ve duruşma tarihi orada yazar. Tebligatı ihmal etmeyin.
2. Bir ceza avukatına başvurun. Avukat savunma stratejisini dosyaya göre kurar.
3. Dosyayı inceletin. Avukatınız UYAP üzerinden dosyayı inceler.
4. Delil ve tanık listenizi hazırlayın. Savunmanızı destekleyen belgeleri, kayıtları ve tanıkları mahkemeye bildirin.
5. Duruşmalara katılın. Mazeretsiz katılmamak, mahkemenin zorla getirme kararı vermesine yol açabilir.
6. Süreleri kaçırmayın. Karar çıktığında istinaf süresini hemen kontrol edin.

Susma hakkınız ve avukattan yararlanma hakkınız vardır. Bu hakları nasıl kullanacağınıza dosyanızın durumuna göre karar verin.

Kamu Davası Ne Kadar Sürer?

Kanun kamu davası için tek bir süre belirlemez. Süreyi suçun türü, delil sayısı, tanık ve bilirkişi ihtiyacı, mahkemenin iş yükü ve sanığın tutuklu olup olmadığı gibi etkenler belirler. Basit dosyalar aylar içinde sonuçlanabilir, karmaşık dosyalar yıllarca sürebilir. İstinaf ve temyiz başvuruları süreyi uzatır.

Trabzon’da Kamu Davası Sürecinde Avukat Desteği

Hakkınızda soruşturma veya kamu davası varsa her aşamada bir avukatla ilerlemek savunma hakkınızı daha etkili kullanmanıza yardımcı olur. Şengül Hukuk Bürosu, Trabzon ceza avukatı olarak soruşturma aşamasından istinaf aşamasına kadar dosyanıza eşlik eder. Büro sonuç garantisi vermez, ancak dosyanızın hukuki durumunu açık bir dille anlatır. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Soruşturma sürecindeki tedbirler hakkında bilgi almak için adli kontrol kararı ve itiraz yolları yazımıza da göz atabilirsiniz.

Kamu Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Şikâyetçi olmazsam kamu davası açılır mı?

Suç şikâyete bağlı değilse evet. Savcı suçtan haberdar olduğunda kendiliğinden soruşturma başlatır ve yeterli delil bulursa dava açar. Şikâyete bağlı suçlarda ise, örneğin hakaret ve basit yaralamada, şikâyet olmadan dava açılmaz.

Şikâyetimden vazgeçersem dava düşer mi?

Şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürebilir. Çoğu durumda sanığın da vazgeçmeyi kabul etmesi gerekir. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda vazgeçmeniz davayı sona erdirmez, mahkeme yargılamaya devam eder.

Kamu davası açılması ne demek?

Mahkemenin savcının hazırladığı iddianameyi kabul etmesi demektir. Bu andan itibaren şüpheli sanık sıfatını alır ve kovuşturma evresi başlar.

Kamu davası açıldı, ne olacak?

Mahkeme tensip yapar, duruşma gününü belirler ve sanığı davet eder. Sanık duruşmada savunmasını yapar, mahkeme delilleri değerlendirir ve hüküm verir. Hükme karşı istinaf yoluna başvurmak mümkündür.

Kamu davası açılırsa adli sicile işler mi?

Dava açılması tek başına adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez. Adli sicile yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyet kararı işler. Ancak soruşturma ve kovuşturma bilgileri kolluk ve yargı kayıtlarında görünebilir. Kayıtların sonuçları için bir avukata danışın.

Kamu davasında avukat zorunlu mu?

Her davada zorunlu değildir. Sanığın çocuk olması gibi bazı durumlarda mahkeme sanığa zorunlu olarak avukat atar. Zorunlu olmasa da avukat, savunmanın etkinliğini artırır.

Savcı kamu davasından vazgeçebilir mi?

Savcı mahkeme iddianameyi kabul ettikten sonra davayı serbestçe geri alamaz. Dava ancak kanunda sayılan sebeplerle düşer veya hükümle sona erer.

Kamu davası kaç günde açılır?

Kanun savcılığa soruşturma için tek bir gün sınırı koymaz. Savcılık dosyayı delil durumuna göre değerlendirir. Ancak dava zamanaşımı süresi dolmadan iddianame düzenlemesi gerekir.

Kamu davası kaç yıl sürer?

Kanun kesin bir süre öngörmez. Suçun türü, delil durumu ve mahkemenin iş yükü süreyi belirler. Basit dosyalar aylar, karmaşık dosyalar yıllar sürebilir.

Kamu davasına katılan ne demek?

Katılan, suçtan zarar gören ve kamu davasına katılma talebi mahkemece kabul edilen kişidir. Katılan delil sunar, tanık dinletir ve hükme karşı kanun yoluna başvurur.

İddianame ile kamu davası aynı şey mi?

Hayır. İddianame savcının mahkemeye sunduğu belgedir. Kamu davası ise mahkeme iddianameyi kabul ettiğinde açılmış olur.

Dava açıldıktan sonra uzlaşma mümkün mü?

Uzlaşmaya tabi suçlarda kovuşturma evresinde de uzlaşma mümkün olabilir. Taraflar uzlaşırsa mahkeme davayı düşürür.

Sonuç

Kamu davası, devletin suç karşısında yürüttüğü ve yalnızca Cumhuriyet savcısının açabildiği bir ceza yargılamasıdır. Mağdur dava açamaz, ancak şikâyetçi olabilir ve davaya katılabilir. Dava iddianamenin kabulüyle başlar, duruşma ve hükümle devam eder, istinaf ve temyiz süreleriyle sürer. Zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme ve uzlaşma gibi sebepler davayı sona erdirebilir. Hakkınızda dava açıldıysa iddianameyi dikkatle okuyun, süreleri kaçırmayın ve bir ceza avukatından destek alın.

Trabzon’da ceza avukatı arıyorsanız: Şengül Hukuk Bürosu, Ortahisar/Trabzon’daki bürosunda ceza dosyalarını soruşturma aşamasından istinaf aşamasına kadar takip eder. Dosyanızı değerlendirmek için iletişim sayfamızdan randevu alabilirsiniz. Adres: Maraş Cad. Kasımoğlu İş Merkezi, Kat 2, No 19, 61100 Ortahisar/Trabzon. Telefon: 0534 584 05 90.

Bu yazı genel bilgi verir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın somut koşulları farklıdır.